1- Üreticiler (Ototrof Canlılar)

Kendi besinlerini kendileri üretebilen canlılardır. Üreticiler, fotosentez yoluyla karbondioksit, su, madensel tuzlar ve güneş enerjisini kullanarak oksijen, besin ve kimyasal enerji üretirler. Üretilen kimyasal enerjinin bir kısmını kendi yaşamsal faaliyetleri için kullanırlar, kalan kısmını da protein, karbonhidrat, yağ, vitamin şeklinde bitkinin kök, gövde, yaprak, tohum, meyve gibi kısımlarda ürettikleri besinlerde (besinlerin kimyasal bağlarında) depo ederler. Bitkiler tarafından depo edilen besinler diğer canlıların besin ve enerji ihtiyacını karşılar. Yeşil bitkiler, mavi – yeşil algler (su yosunları), öglenalar, bazı bakteriler ototrof canlılardır. Üreticiler (Ototrof Canlılar) iki kısımda ayrılırlar.

Fotosentetik Ototroflar: klorofile sahip canlılar bu guruba girer. Işık enerjisini kullanarak inorganik maddelerden organik besin sentezlerler. Bu olaya fotosentez denir. Örnek: Yeşil bitkiler, bazı bakteriler, mavi-yeşil algler, tek hücreli algler

Kemosentetik Ototroflar: inorganik kimyasal bağ enerjisini kullanarak, inorganik besinlerden organik besin sentezlerler. Bu olaya kemosentez denir. Sadece bazı bakteri türleri tarafından gerçekleştirilir.

2- Tüketiciler (Heterotrof Canlılar)

Kendi besinlerini kendileri üretemeyip, dışarıdan hazır olarak aldıkları besinlerle beslenen canlılardır. Tüketiciler hem üreticilerle hem de diğer tüketicilerle beslenirler. Tüketiciler, aldıkları besin kaynağına göre otçullar, etçiller ve hem otçul hem de etçiller olarak üç grupta incelenirler.

Heterotrof canlılar, beslenme şekillerine göre, holozoik, simbiyoz ve saprofit olmak üzere üç gurupta incelenirler.

A- Holozoik Beslenme: Besinlerini büyük katı parçalar halinde tüketen hayvanlardır. Hücre dışı sindirim yaparlar. Holozoik beslenme; herbivor (otçullar), karnivor (etçiller) ve omnivor (hem etçil hem otçullar) olmak üzere üç gruba ayrılır.

-Otçullar (Otoburlar veya Herbivorlar): İhtiyaçları olan besin maddelerini ve enerjiyi üreticilerden yani yeşil bitkilerden karşılayan canlılardır. Koyun, keçi, inek, et, eşek, geyik, fil, zürafa, zebra, (maymun), sincap, tavşan gibi canlılar örnek gösterilebilir.

-Etçiller (Etoburlar veya Karnivorlar): İhtiyaçları olan besin maddelerini ve enerjiyi diğer hayvanları (otçul ve diğer etçilleri) yiyerek karşılayan canlılardır. Aslan, kaplan, köpek, kurt, tilki, sansar, kartal, şahin, baykuş, atmaca, kertenkele, timsah, köpek balığı, yılan gibi canlılar örnek gösterilebilir.

-Hem Etçil Hem de Otçullar (Hepçiller veya Omnivorlar): İhtiyaçları olan besin maddelerini ve enerjiyi hem üreticileri yani yeşil bitkileri hem de diğer tüketicileri yani hayvanları yiyerek karşılayan canlılardır. İnsan, ayı, maymun, kuşların büyük bir bölümü, kaplumbağa, bazı balıklar, fare, domuz yılan gibi canlılar örnek gösterilebilir.

B- Simbiyoz Beslenme (Birlikte Yaşam): Farklı türden iki veya daha fazla canlının, birlikte yaşamalarına simbiyoz yaşam denir. Simbiyoz, mutalizm, kommensalizm, protokooperasyon ve parazitler  olmak üzere dört gruba ayrılırlar.

-Mutalizm: Zorunlu ortak yaşamdır. Bu birliktelikten her iki canlı yarar görür. Ayrıldıklarında her ikisi de zarar görür. Örneğin; termit karıncaları ile onun sindirim sisteminde yaşayan ve selülozu sindiren tek hücreli canlı (kamçılı) türü ile alg ve mantar (liken birliği) örnek verilebilir.

-Kommensalizm: Tek taraflı yarardır. Bu birliktelikten biri yarar görürken, diğeri ne yarar ne de zarar görür. Örnek: köpek balıkları ile onlara yapışarak yaşayan vantuzlu balıklar. Köpek balığı vantuzlu balıklarından hiçbir zarar görmez. Vantuzlu balıklar ise hem düşmanlarından korunur hem de köpek balığı beslenirken bıraktığı artık besin maddelerini yiyerek beslenir.

-Protokooperasyon: Buna gevşek mutualizm de denir. Bu birliktelikten her iki canlı da yarar görür.Ayrıldıklarında her iki canlı ciddi bir zarar görmez. Örneğin; timsahın dişleri arasındaki yemek artıklarını yiyerek beslenen bazı kuş türleri örnek verilebilir. Bu kuşlar timsahtan besin alarak faydalanırken, timsah da dişlerini temizletmiş olur.

-Parazitler: Bu birliktelikte beraber yaşayan iki bireyden biri yarar sağlarken diğeri zarar görür. Zarar veren canlıya parazit, zarar gören bireye konak denir. Hayvansal parazitlere örnek; bit, kene, uyuz, sivrisinek, sülük örnek verilebilir. Bitkisel parazitlere örnek olarak ökse otu verilebilir.

C- Saprofit Beslenme (Ayrıştırıcılar): Ölü canlıları ve canlı atıklarını çürüterek beslenirler. Organikatıkları inorganik maddelere dönüştürürler. Hücre dışı sindirim yaparlar. Örneğin, bazı bakterileri, cıvık mantarlar ve bazı mantarlar bu gruba girer. Saprofit bakterilerde beslenme; bakteri, hücre dışına ekzositoz ile sindirim enzimlerini salgılar.

3- Hem Üretici Hem de Tüketiciler (Hem Ototrof Hem de Heterotrof Canlılar)

İhtiyaçları olan besinin bir kısmını fotosentez yoluyla kendileri üreten bir kısmını da bazı canlıları yiyerek karşılayan canlılardır. Bu canlılar (protein sentezi için gerekli olan) azot ihtiyacını yakaladığı böcekleri yiyerek karşılarlar. Bataklıkta yaşayan böcekçil bitkiler (sinekkapan ve ibrik otu) bu gruba girerler.

The post Canlılar Beslenme Şekillerine Göre Kaça Ayrılır? appeared first on TechWorm.

• Ototrof Canlılar
• Heterotrof Canlılar

Bu ayrımda temel kriter, canlının yaşamını sürdürmek, diğer deyişle metabolizma faaliyetlerini sürdürebilmek için gereken enerjinin kaynağıdır. Ototrof canlılar bu enerjiyi doğal çevreden alırlar, heterotrof canlılar ise, başka canlıların biyokütlelerinde depolanmış enerjiyi kullanırlar.

Metabolizma için gereken enerji, organizma açısından besindir. Dolayısıyla ototrof organizmalara, kendi besinini üretebilen organizmalar demek de olanaklıdır. Keza, heterotrof organizmalar da başka canlıları “yiyerek” beslenen organizmalardır.

Canlıların beslenme biçimleri yönünden ototrof ve heterotrof olarak ayrımı, bu canlıların kullandıkları karbonun kaynağı açısından da net bir ayrımdır. Ototrof organizmalar, metabolizma için gereken karbonu atmosferdeki karbondioksitden alırlar. Heterotrof organizmalar ise gerekli karbonu, diğer canlıların biyokütlelerinden sağlarlar. Dolayısıyla ekosistemde yer alan canlılar, ekosistemdeki karbon çevrimi içinde farklı rollere sahiptirler.

1- Ototrof Canlılar

Kendi besinlerini kendi sentezleyen, su (H2O), karbondioksit (CO2) ve inorganik tuzlardan organik bileşikler esas olarak glikoz oluşturan, enerjiyi bu organik bileşiklerde depolayan canlılardır. Bitkiler ve algler günes ışığını kullanarak besinlerini kendileri üretir. Bu canlılar kendi içinde:

a- Fotosentetik Ototroflar (Fotoototroflar): Biyokimyasal olaylar için gereksinim duydukları enerjiyi güneş ışınlarından, fotosentezle sağlayan canlılardır. Örneğin: Yeşil ve Mor Bakteriler.

b- Kemosentetik Ototroflar (Kemoototroflar): Kendileri için gerekli olan enerjiyi amonyak (NH3),hidrojensülfür (H2S) gibi belli organik maddeleri oksitleyerek, kimyasal yoldan, kemosentezle sağlayan canlılardır. Örneğin: Nitrit, Nitrat ve Demir Bakteriler.

2- Heterotrof Canlılar

Besinlerini ölü veya canlı diğer organizmaların biyokütlelerinden sağlayan canlılar heterotrof canlılardır. Tüm hayvan ve mantar türleri ile birçok bakteri türü bu gruba girmektedir. Heterotrof canlılar besin çeşidine göre üç gruba ayrılırlar.

a- Herbivorlar (Otçullar): Bitkilerle beslenenler. (gevişgetiren memeliler, kemiriciler,bazı böcekler)

b- Karnivorlar (Etçiller): Hayvansal besinlerle beslenenler. (tüm etçiller, kediler, birçok deniz hayvanı)

c- Omnivorlar (Hem Etçil Hem Otçul): Hem bitkisel hem de hayvansal besinlerle beslenenler: (insan, evsıçanı, ayı, domuz)

Heterotrof beslenme ayrıca üç tipe ayrılabilir

Organik besin maddelerini katı besinler halinde alan veya başka canlı organizmayı bütün veya parçalar halinde yutan ve bunları sindirerek emen canlılara holozoik canlılar, bu tarz beslenmeye de holozoik beslenme denir. Bu canlılar besinlerini bulmak için sürekli hareket halindedirler.

Erimiş organik besinleri doğrudan hücre zarlarından emerek beslenen canlılara saprozoik canlılar, bu tarz beslenmeye de saprozoik beslenme denir. Bu canlılar besinlerini katı halde alamazlar, çürümekte olan hayvan ve bitkilerden sağlarlar. maya ve küf mantarları, bazı tek hücreli hayvanlar, bakterilerin çoğu bu gruba dahildir(bkz. Fermantasyon, Putrifikasyon).

Herhangi bir canlının, konukçu veya konak adı verilen başka bir organizmanın üzerinde veya içinde yaşayarak onun zararına beslenmesine parazitik beslenme denir. Parazitik canlılar besinlerini katı parçalar halinde alabildikleri gibi, konukçunun dokularındaki veya vücut sıvısındaki organik molekülleri de emebilirler. Çeşitli solucanlar, virüsler, mantarlar ve bazı bakteriler bu gruba dahildir.

The post Canlılar Beslenme Şekillerine Göre Kaça Ayrılırlar? appeared first on TechWorm.