Deprem Nasıl Meydana Gelir?

Depremler, yer kabuğundaki plaka hareketlerinin sonucu oluşur. Yer kabuğu, Dünya’nın mantosu üzerine yerleşmiş kalın bir kabuk gibi düşünebilirsiniz. Bu kabuk, Dünya’nın çevresinde birbirine yakın ama birbirinden ayrılan bölümlere ayrılır. Bunlar, deniz tabanı plakaları ve kıtaların plakalarıdır.

Bu plakalar, Dünya’nın mantosunun içinde bulunan magma ile beslenerek hareket etmeye başlar. Plakalar birbirine yaklaştıkça, fay hattı boyunca gerilme oluşur. Bu gerilme, bir süre sonra kırılma veya kayma ile sonuçlanabilir. Bu hareket, enerji birikmesine neden olur ve sonunda deprem oluşur.

Deprem, fay hattı boyunca oluşan kırılma veya kaymanın sonucu meydana gelir. Kırılan veya kaydığın yerde, yer kabuğu hareket ettirilir ve sismik dalgalar yayılır. Bu dalgalar, yer kabuğu üzerindeki yapıları ve yer altı kaynaklarını etkiler ve deprem sırasında zararlar oluşabilir.

Fay Hattı Nedir?

Fay hattı, yer kabuğundaki plaka hareketlerinin sonucu oluşan kırılma veya kayma yeridir. Fay hattı, yer kabuğunun kırılan veya kaydığı yerdir ve bu yerde plakalar hareket etmeye başlar. Fay hattı, yer kabuğundaki enerji birikmesine neden olur ve sonunda deprem oluşur.

Fay hatları, çok farklı şekillerde ve uzunluklarda olabilir. Bazı fay hatları yer kabuğunun yüzeyine yakındır ve kıtalar arasında uzanabilir. Diğer fay hatları ise deniz tabanı plakaları üzerinde bulunabilir ve okyanusların derinliklerinde uzanabilir.

Fay hatları, deprem aktivitesinin merkezi olarak kabul edilir ve yer kabuğundaki plaka hareketleri ile ilgili olarak çok önemlidir. Fay hatları, deprem aktivitesinin ve yer kabuğundaki hareketlerin yerini ve şiddetini belirler. Fay hatları, deprem araştırmaları ve deprem riski değerlendirmeleri için çok önemli bir konudur.

The post Deprem Nedir? Deprem Nasıl Oluşur? appeared first on TechWorm.

Yerküre içerisindeki kırık (fay) düzlemleri üzerinde biriken biçim değiştirme enerjisinin aniden boşalması sonucunda meydana gelen yerdeğiştirme hareketinden kaynaklanan titreşimlerin dalgalar halinde yayılarak geçtikleri ortamları ve yeryüzünü sarsması olayına deprem denir.

Depremin nasıl oluştuğunu, deprem dalgalarının yeryuvarı içinde ne şekilde yayıldıklarını, ölçü aletleri ve yöntemlerini, kayıtların değerlendirilmesini ve deprem ile ilgili diğer konuları inceleyen bilim dalına “SİSMOLOJİ” denir.

Deprem Nasıl Oluşur?

Dünyanın iç yapısı konusunda, jeolojik ve jeofizik çalışmalar sonucu elde edilen verilerin desteklediği bir yeryüzü modeli bulunmaktadır. Bu modele göre, yerkürenin dış kısmında yaklaşık 70-100 km.kalınlığında oluşmuş bir taşküre (Litosfer) vardır. Kıtalar ve okyanuslar bu taşkürede yer alır.Litosfer ile çekirdek arasında kalan ve kalınlığı 2.900 km olan kuşağa Manto adı verilir. Manto’nun altındaki çekirdegin Nikel-Demir karışımından oluştuğu kabul edilmektedir. Yerin, yüzeyden derine gidildikçe ısının arttığı bilinmektedir. Enine deprem dalgalarının yerin çekirdeğinde yayılamadığı olgusundan giderek çekirdeğin sıvı bir ortam olması gerektiği sonucuna varılmaktadır.

Yerkabuğunu oluşturan levhaların birbirine sürtündükleri, birbirlerini sıkıştırdıkları, birbirlerinin üstüne çıktıkları ya da altına girdikleri bu levhaların sınırları dünyada depremlerin oldukları yerler olarak karşımıza çıkmaktadır. Dünyada olan depremlerin hemen büyük çoğunluğu bu levhaların birbirlerini zorladıkları levha sınırlarında dar kuşaklar üzerinde olusmaktadır.

Birbirlerini iten ya da diğerinin altına giren iki levha arasında, harekete engel olan bir sürtünme kuvveti vardır. Bir levhanın hareket edebilmesi için bu sürtünme kuvvetinin giderilmesi gerekir. İtilmekte olan bir levha ile bir diğer levha arasında sürtünme kuvveti aşıldığı zaman bir hareket oluşur. Bu hareket çok kısa bir zaman biriminde gerçekleşir ve şok niteliğindedir. Sonunda çok uzaklara kadar yayılabilen deprem (sarsıntı) dalgaları ortaya çıkar.Bu dalgalar geçtiği ortamları sarsarak ve depremin oluş yönünden uzaklaştıkça enerjisi azalarak yayılır. Bu sırada yeryüzünde, bazen gözle görülebilen, kilometrelerce uzanabilen ve FAY adı verilen arazi kırıkları oluşabilir. Bu kırıklar bazen yeryüzünde gözlenemez, yüzey tabakaları ile gizlenmiş olabilir. Bazen de eski bir depremden oluşmuş ve yerüzüne kadar çıkmış, ancak zamanla örtülmüş bir fay yeniden oynayabilir.

Depremlerinin olusumunun bu sekilde ve “Elastik Geri Sekme Kuramı” adı altında anlatımı 1911 yılında Amerikalı Reid tarafından yapılmıştır ve laboratuvarlarda da denenerek ispatlanmıştır.

Elastik Geri Sekme Kuramı: Herhangi bir noktada, zamana bağımlı olarak, yavaş yavaş oluşan birim deformasyon birikiminin elastik olarak depoladığı enerji, kritik bir değere eriştiğinde, fay düzlemi boyunca var olan sürtünme kuvvetini yenerek, fay çizgisinin her iki tarafındaki kayaç bloklarının birbirine göreli hareketlerini oluşturmaktadır. Bu olay ani yer değiştirme hareketidir. Bu ani yer değiştirmeler ise bir noktada biriken birim deformasyon enerjisinin açığa çıkması, boşalması, diğer bir deyişle mekanik enerjiye dönüşmesi ile ve sonuç olarak yer katmanlarının kırılma ve yırtılma hareketi ile olmaktadır.

Kaynak: Yrd. Doç. Dr Mehmet Alpaslan KÖROĞLU Konya Üniversitesi

The post Deprem Nedir? Nasıl Oluşur? appeared first on TechWorm.