hipotez arşivleri » TechWorm

Teorinin Hipotez, Olgu ve Yasa ile İlişkisi

Alper Kaya — Mon, 07 May 2018 13:24:15 +0000

Bilimsel teori kavramı açıklanırken sıklıkla hipotez kavramı ile karşılaştırılır. Hipotez, bilimin ilgi alanındaki bir konunun anlaşılması için -başlangıç olarak- sınırlı sayıdaki kanıta, geçmiş bilgilere veya gözlemlere dayanarak ileri sürülen, test edilebilir bir tahmin veya açıklamadır. Bir hipotez deneyler veya daha fazla gözlem yaparak desteklenebilir veya çürütülebilir. Örneğin bir psikolog, öğrencilerin çalışma disiplini ve anksiyete düzeyi arasındaki ilişkiye dair bir çalışma yapmadan önce “düzenli çalışan öğrencilerin anksiyeteden daha az muzdarip olurlar,” şeklinde bir hipotez ortaya atabilir. Çalışma sonuçları bu hipotezi destekleyebilir veya çürütebilir. Benzer bir şekilde, deterjanların etkinliği ile ilgili bir deneyden önce “deterjanların temizleme gücü arasında fark yoktur” hipotezi ortaya atılabilir. Eğer deneyler esnasında belirli bir leke sadece bazı deterjanlar tarafından temizlenebiliyorsa bu hipotez çürütülmüş olur.

Teori doğal Dünya ile ilgili belirli bir alanda sağlam temellere oturtulmuş prensipler ve açıklamalar bütünüdür. Teori bünyesinde farklı konularda defalarca ‘test edilmiş’, desteklenmiş ve ‘geniş şekilde kabul görmüş’ hipotezleri barındırır. Bunun dışında olguları ve bilimsel yasaları barındırır.

Teori açıklanırken olgu ve yasa kavramlarına da değinilmelidir. Bilimde olgu; gözlem, hesaplama ve(ya) deneylerle defalarca doğrulanmış ve bilinen tüm pratik amaçlar için doğruluğu kabul edilmiş bir bilgidir. Örneğin kütlesel çekim farkı nedeniyle Dünya üzerinde 1000 Newton ağırlığında olan bir astronotun Mars üzerinde 380 Newton olacağı veya insan ile Bonobo şempanzelerinin DNA’larının %98,7 oranında aynı olduğu bilgileri bilimsel olgulardır.

Bilimsel yasalar ise doğal Dünya’daki herhangi bir durumun belirli şartlar altında nasıl gerçekleşeceğini açıklarlar. Örneğin Newton’un hareket yasalarının birincisine göre sabit hızla doğrusal hareket halindeki bir cisme etki eden bileşke kuvvet sıfır ise cisim aynı hızda doğrusal hareketine devam eder. Mendel’in kalıtım yasalarının üçüncüsüne (baskınlık yasası) göre heterozigotlarda (bir baskın, bir çekinik alelli genlerde) genin sadece baskın aleli fenotipte gözlenir ve çekinik alel gizli kalır.

Bilimsel bir teori; hipotezlerin, olguların ve yasaların anlamlı bir bütün oluşturacak şekilde birleştirilmesinden meydana gelir.

Kaynak: Wikipedia

The post Teorinin Hipotez, Olgu ve Yasa ile İlişkisi appeared first on TechWorm.

Bilimsel Yöntem Nedir? Hipotez, Teori Nedir?

Cüneyt Çağala — Wed, 22 Jun 2016 22:27:21 +0000

Bu yazımızda kısaca bilimsel yöntemin ne olduğunu, teori ve hipotez arasındaki ilişkiyi inceleyeceğiz. Bilim, çevremizdekileri araştırmak ve onlardan bilgi kazanmak için kullanılan metot, prosedür ve tekniktir. Bilim, inanç ve dogma üzerine kurulmamıştır ve tamamen deney ve gözlemler üzerine elde edilen gerçekler üzerine inşa edilmiştir. Yani bilim bir inanç sistemi değildir.

Bilimsel yöntem kademeli bir anlayışı benimser. Bu anlayışta bir sonraki kademe bir önceki kademeyi daima test etmekte ve bu şekilde elde edilen bilgilerin doğruluğu sağlanmaktadır. Bilimsel bir araştırma yapmanın temelinde daima bir problem vardır ve bu problem bilinmeyeni merak etmektir. Doğa bilimlerindeki temel merak ise evreni anlama merakıdır.

Kısaca bilimsel yöntemde izlenecek adımları yazmak gerekirse;

Evrendeki bir fenomeni merak etmek,
Bu fenomeni gözlemlemek,
Gözlemler sonucu mantıksal açıklamalar getirmek ve hipotez oluşturmak,
Oluşturulan hipotez ile tahminlerde bulunmak,
Bu tahminleri test etmek ve gözlemlemek, tahminlerde hata varsa hipotezi değiştirmek,
Hipotez ve deney sonuçları arasında tutarsızlık kalmayana kadar deneylere, gözlemlere devam etmek ve hipotezi şekillendirmek,
Tutarlılığın sağlanması sonucunda, gözlemlerin ve deney sonuçlarının açıklanması,
Diğer bilim adamlarınca deneyin tekrarlanması ve görüş birliği sonucunda hipotezin kuramsallaştırılması (teori).

İşte bu adımları bilimsel bir araştırmada kullanmaya bilimsel yöntem denilmektedir. Sade bir tanım gerekirse, yeni bir bilgi edinmek için kullanılan araştırma tarzı, yöntemidir. Şematik olarak şu şekilde gösterilebilir;

Bilimsel Yöntem

Gördüğünüz gibi bilimsel yöntem içerisinde çeşitli farklı kavramlar bulunmakta ve tahmin edeceğiniz gibi kavram kargaşaları yanlış anlaşılmalara neden olmaktadır. Bu yüzden bu kavramları kısaca açıklama gereği hissediyorum.

Fenomen: Bilimsel olarak evrende gerçekleşen herhangi bir olay, olgu.

Deney: Bilimsel bir gerçeği göstermek, bir varsayımı kanıtlamak amacıyla yapılan işlem.

Hipotez: Bilim dahilindeki anlamıyla, etrafımızdaki olay ve olgulara yönelik sorduğumuz “ne”, “neden”, “nasıl”, “ne zaman” gibi sorulara henüz herhangi bir test/araştırma/deneye dayalı olmaksızın geliştirdiğimiz, test edilebilir ve yanlışlanabilir nitelikte olması zorunlu olan cevaplardır.

Teori (Kuram): Var olan ve bilinen bilimsel gerçekler kullanılarak, etrafımızdaki olay ve olguların oluş, ilerleyiş, varlık biçimlerine yönelik geliştirilen kapsamlı açıklamalar demektir. Kısaca bir teori, farklı bilimsel gerçekleri birbirine bağlayarak bir olaya getirilen bilimsel açıklama demektir.

ÖNEMLİ: Bilimsel kullanımının aksine halk dilinde, herhangi birinin bir olayı açıklama şekli, fikri anlamındadır. Örneğin, “Ahmet’in soygunun nasıl gerçekleştiği üzerine bir teorisi var.” cümlesinde, teorinin kullanımı kanıtlanmamış, üzerinde şüphe olan bir düşünceanlamındadır. Ne yazık ki bu da, bilimsel bir terimin halk dilindeki bir benzeriyle çakışması sonucu oluşan bir kavram kargaşasına neden olmaktadır.

The post Bilimsel Yöntem Nedir? Hipotez, Teori Nedir? appeared first on TechWorm.

Hipotez (Varsayım) Nedir?

Cüneyt Çağala — Wed, 22 Jun 2016 22:17:53 +0000

Hipotez Alm. Hypothese, Fr. Hypothese, İng. Hypothesis. Aynı sebeplerle izah edilen çeşitli hadiselerin hepsini birden izah edebilecek umumi fikir. Faraziye de denir. Varsayım veya hipotez, bilimsel yöntemde olaylar arasında ilişkiler kurmak ve olayları bir nedene bağlamak üzere tasarlanan ve geçerli sayılan bir önermedir. Bilimsel bir ifadenin hipotez kabul edilebilmesi için sınanabilmesi gerekir. Deney ve testler sonucunda “sürekli olarak” varsayılan sonucu veren hipotezler “teori (kuram)” statüsünü alırlar.

Bir hipotez, birçok bilim adamı tarafından benimsenip, geniş bir geçerlilik kazanırsa “ teori” adını alır. Teoriler, hipotezlere göre daha güçlü görüşlerdir. Bir teori ne kadar az hipoteze dayanır ve ne kadar çok hadise izah ederse, o derece mükemmeldir. Gerek hipotez, gerekse teoriler fen bilimlerinde bulunabilir. Fakat bunlar ispat edilip “bilimsel kanun” haline gelmedikçe, fen bilimlerine maledilemez. Bir gerçekmiş gibi savunulamaz. Bilim adamları tarafından, her zaman şüpheyle bakılan, tenkit ve yoruma açık görüşlerdir.

Yanlışlığı ispat edilenler, reddedilerek terk edilir veya gözden geçirilerek yenileri kurulur.

Hipotez terim eski Latince “önermek” anlamına gelen “hipotithenai” kelimesinden köken almaktadır. Bilimsel bir hipotez farklı kişilerce ve bilimsel yöntemlerle sınanabilmelidir. Hipotezler genellikle geçmiş gözlemlere veya bilimsel teorilerden yapılan çıkarsamalara dayanır.

İstatistiki hipotez; tarafsızlık hipotezi, farksızlık hipotezi, sıfır hipotezi: Bu kavrama göre varsayılan değişkenler arasında farklılık yoktur. Bu tür hipotez bilimsel araştırmalarda yan tutmamanın gereğidir.

Araştırma hipotezi; farklılık hipotezi, alternatif hipotez: Araştırmada daha önceki bilgilerin veya gözlemlerin doğruluğunu saptamak üzere oluşturulan, değişkenler arasında önemli ilişki olduğunu varsayan ifadelerdir. Hipotezler bilimsel yöntemlerle sınanıp geçerliliği değerlendirilir. Hipotez birçok alanda kullanılır. Örneğin; Bir problem çözülmemişse, problemin sonlarında o problem doğruluğa ulaşmamışsa ya da gerçeklere dayalı gözlemlerin kurulmasında hipotez kullanılır.

Hipotezin Başlıca Özellikleri

Eldeki bütün verilere uygun olmalı ve onları açıklamalıdır.
Yeni gerçeklerin tahminine olanak sağlamalıdır.
Probleme çözüm önermelidir.
Deney ve gözlemlere açık olmalıdır.
Yeni deney ve gözlemlerle denenebilir olmalıdır.

The post Hipotez (Varsayım) Nedir? appeared first on TechWorm.