Hücre Zarı, (diğer adıyla Hücre Membranı) canlılık özelliği taşıyan tüm hücrelerin (ökaryot, protkaryot) dış kısmında bulunan, molekülleri özelliklerine göre hücre içine alan veya hücre dışına bırakan özellikteki seçici geçirgen katmandır. Hücre zarı dinamik, esnek ve canlı bir yapıya sahiptir. Canlının aktif hareket etmesini sağlar. Hücre zarının görevi; hücreyi dış etmenlere karşı koruyarak, hücreye şekil verir ve bütünlüğü korur. Yapısında bulunan glikolipit ve glikoproteinler sayesinde hücreye özgünlük kazandırır. Hücreye madde giriş çıkışını (seçici-geçirgen özelliği sayesinde) kontrol eder. Yüzeyinde taşıdığı reseptörlerle; besin, hormon ve mikroorganizmaların tanınmasını sağlar. Hücrelerin birbiriyle bağlantısını ve iletişimini sağlar.

Mikroskobik boyutta olan hücre zarının kalınlığı yaklaşık 75 – 100 A^o (angström) kadardır. Yapısında, %65 protein, %33 yağ, %2 karbonhidrat bulunur. Bilim insanları hücre zarı ile ilgili çeşitli modeller ortaya koymuştur. Günümüzde kabul gören akıcı-mozaik zar modeli, 1972 yılında S. J. Singer ve G. L. Nicolson tarafından açıklanmıştır. Bu modele göre hücre zarı büyük oranda yağ ve protein, daha az oranda da karbonhidrat moleküllerinden oluşur. Hücre zarındaki yağlar, fosfat grupları ile birleşerek fosfolipiti oluşturur. Fosfolipitler zarın yapısında iki sıra halinde dizilir ve akıcılığı sağlar. Protein molekülleri ise fosfolipit molekülleri arasına gömülüdür ve mozaik görünümü oluşturur. Karbonhidrat molekülleri de hücre zarının dışa bakan yüzeyinde proteinlere bağlanarak glikoproteinleri, lipitlere bağlanarak glikolipitleri oluşturur. Hücre zarının yapısında bir yağ çeşidi olan kolesterol bulunur. Kolesterol sıcaklıktaki değişikliklerin hücre zarına verebileceği zararları önleyen tampon bir molekül olarak rol oynar.

Hücre Zarının Görevleri Nelerdir?

• Hücreyi dış etmenlere karşı koruyarak, hücreye şekil verir ve bütünlüğü korur.
• Yapısında bulunan glikolipit ve glikoproteinler sayesinde hücreye özgünlük kazandırır (özgünlük).
• Seçici geçirgen özelliği sayesinde madde giriş-çıkışını kontrol eder.
• Yüzeyindeki reseptörler ile besin, hormon ve mikroorganizmaların tanınmasını sağlar.
• Hücrelerin birbiriyle bağlantısını ve iletişimini sağlar.
• Yapısında bulunan glikoproteinler sayesinde diğer hücreleri tanımasını sağlar.

Hücre Zarının Farklılaşması ile Oluşan Yapılar

1- Mikrovillus: Bağırsak epitelinde besinleri emme görevi olan hücrelerde, hücre zarının bir miktar sitoplâzmayla dışarı doğru oluşturduğu parmak şeklindeki uzantılara villus denir. Villusların üzerindeki daha küçük uzantılara mikrovillus denir.

2- Yalancı Ayak: Amip, akyuvar ve cıvık mantar hücrelerinde besin bulma ve yer değiştirme için hücre zarının oluşturduğu geçici uzantılara yalancı ayak denir.

3- Sil: Paramesyum ve bakteriler gibi canlıların hareketini sağlamak için hücre zarından oluşturulan uzantılara sil denir.

4- Kamçı: Sillere göre daha uzun ve az sayıdaki hareket organlarına kamçı denir. Öglena gibi tek hücrelilerde görülür.

5- Pinositoz Cebi: Porlardan geçemeyecek kadar büyük sıvı besinlerin alınmasında hücre zarında oluşan geçici çöküntülere pinositoz cebi denir. Hayvansal hücrelerde görülür.

6- Mesozom: Bakterilerde mitokondri görevi gören zar kıvrımlara mesozom denir. Burada solunum enzimleri bulunur.

The post Hücre Zarı Nedir? Görevleri ve Özellikleri Nelerdir? appeared first on TechWorm.

Elektron mikroskobunda hücre zarı oldukça basit yapıda görülür. İki koyu ve bir açık renk olmak üzere üç tabakalı görülen yapıya, üç tabakalı veya unit zar, birim zar, denir. Bu tabakaların kalınlığı 75-100 Å arasında değişir. Lipitlerin hidrofobik kuyrukları açık renk görülür. Lipitlerin hidrofilik uçlarıyla proteinler birlikte koyu çizgiler oluşturur.

Hücre zarı ile ilgili geçerli olan model 1972 yılında Singer ve G.Nicholson  tarafından geliştirilmiştir. Akıcı mozaik zar modeli olarak açıklanan bu modelde zarın yapısında iki sıra halinde fofolipit tabakası bulunur. Fosfolpitlerin suyu seven (hidrofilik) baş kısımları dışta, suyu sevmeyen (hidrofobik) kuyruk kısımları ise içe doğru yerleşmiştir.

Hücre zarının kimyasal yapısı

• Zar lipitleri
• Fosfolipit
• Glikolipit
• Sterol
• Zar proteinleri
• Zar karbonhidratları bulunur.

Hücre Duvarı ( Hücre Çeperi)

Bazı canlılarda hücre zarının dışında hücre duvarı (hücre çeperi) vardır. Bakteri, alg, mantar ve bitkiler hücre çeperi bulundururlar. Hayvan hücrelerinde yoktur.

Canlı türlerine göre çeperin yapı maddesi:

• Mantarlarda → kitin,
• Bitkilerde ve alglerde → selüloz,
• Bakterilerde→ peptidoglikan
• Arkebakterilerde→ Sahte (yalancı) peptidoglikan (Peptidoglikan: Protein + karbonhidrat)
• Bitkilerde çeperi düzenleyen organel, golgidir.
• Hücre yaşlandıkça biriktirecekleri madde miktarı artacağından yaşlı hücrelerde çeperler daha kalındır.

Hücre Duvarının Özellikleri

• Cansızdır.
• Esnek değildir.
• Akışkanlık yoktur.
• Sağlam ve dayanıklıdır.
• Madde geçişini sağlayan hücre zarındaki pordan büyük geçitlere sahiptir.

Hücre Duvarının Görevleri

• Hücreyi ve zarı dış etkilerden korur.
• Hücreye şekil verir.
• Hücrenin fazla su alıp, şişerek patlamasını engeller. (Turgor basıncına karşı koruma sağlar)
• Otsu bitkilerin dik durmasına yardımcı olup bitkilere destek sağlar.

Hücre Zarı ve Hücre Çeperinin Karşılaştırılması

Hücre Zarının Görevleri Nelerdir?

Hücre zarı, oldukça karmaşık ve devingen yapısıyla, hücre canlılığının çok önemli bir bileşenidir. Hücre canlılığının ve özgün hücre işlevlerinin sürekliliğini mümkün kılan çok önemli bazı fonksiyonları yerine getirir ki, bunları şöyle sıralamak mümkündür;

• Hücre içi ortamın özgün bileşimini hücre dışı ortamdan ayırmak,
• Hücre içi ile hücre dışı ortamlar arasında seçici bir şekilde madde alışverişini sağlayarak hücrenin atıklarını hücre dışı ortama vermek, hücre dışından hücreye gerekli maddeleri almak ve hücre içi ortamın özgün yapısını korumaya yardımcı olmak,
• Komşu hücrelerle iletişimi ve madde alışverişini sağlamak,
• Hücreyi dış ortamdan ayırır.
• Hücreye şekil verir.
• Madde giriş-çıkşını düzenler.
• Canlı yapıdadır.
• Kalınlığı 6-10 nm’dir.
• Protein, yağ ve karbonhidratlardan oluşur.
• Aktif taşıma olayını düzenler.
• Hücrenin beslenmesine yardımcı olur.
• Komşu ve yabancı hücreyi bulur.
• Hücreyi alınacak hormonları tanır.
• Hücrenin yıpranan kısmını onarır.
• Metabolizma atıklarının dışarı atılmasını sağlayarak iç ortamı düzenler.
• Prokaryot hücreye sahip canlılarda zardaki solunum enzimleri sayesinde enerji üretimi sağlanır.

The post Hücre Zarının Yapısı ve Görevleri Nelerdir? appeared first on TechWorm.