Bilimsel Yöntem Nedir? Basamakları Nelerdir?

Cüneyt Çağala — Wed, 22 Jun 2016 22:42:01 +0000

Fen bilimlerinde, yeni bir bilgi edinmek için kullanılan yaklaşım tarzı, yöntemdir. Bilim insanları bu yöntemle, zaman içinde bilgilerin üst üste binmesiyle evrendeki olayların doğru ve güvenilir bir betimlemesini yapmayı amaç edinirler. Bir bilimsel problemin çözümünde izlenecek bilimsel bir yöntemin basamakları aşağıdaki gibidir.

Sırasıyla;

1. Problemin belirlenmesi,

2. Problem ile ilgili gözlem yapma ve veriler toplama,

3. Hipotezler kurma,

4. Deneyler tasarlayıp, hipoteze dayalı tahminlerde bulunma,

5. Kontrollü deneyler yapma,

6. Verilerden sonuç çıkartma,

7. Sonuçları teori ya da yasa haline getirip duyurma.

1. Problemin Belirlenmesi: Bilimsel yöntemin ilk aşamasıdır. Problem net ve açık bir şekilde, anlaşılır ifadelerle belirtilmelidir. Problem, deneysel olarak araştırılabilir olmalıdır.

2. Problem ile ilgili veriler toplama: Gözlemler ve deneyler yapılarak problemle ilgili elde edilen bilgilere veri denir. Bu aşamada veriler toplanır.

3. Hipotez Kurma: Bir problemle ilgili önerilen geçici çözüm yoludur. İyi bir hipotez eldeki verilere uygun olmalı, soru ve tahminlere açık olmalı, veriler arasında bağlantı kurabilmelidir.

4. Tahmin Yapma: Hipoteze dayalı olarak ileri sürülen açıklamalardır. Tahmin cümlelerinin kalıbı “Eğer …….. ise …….. dir.” şeklindedir. Örneğin. “Fotosentez hızı ışığın dalga boyuna bağlı olarak değişir.” hipotezini kuran bir bilim adamının yapacağı tahmin “Eğer hipotezim doğru ise bitkinin mavi ışık altında tükettiği CO2 miktarı, yeşil ışık altında tükettiğinden farklı olmalıdır.” şeklinde olur.

5. Kontrollü Deney Yapmak: Hipotezin doğruluğunu kontrol etmek için yapılan deneylerdir. Kontrollü deneyde, bir probleme etki eden değişkenlerden sadece biri değiştirilip diğerleri sabit tutulur. Bu deneyde “kontrol grubu” ve “deney grubu” olmak üzere
iki grup kullanılır. Kontrol grubu araştırılan özelliğin en ideal gerçekleştiği gruptur. Deney grubu ise araştırılan özelliğin denendiği gruptur.

6. Verilerden Sonuç Çıkarma: Hipotezler test edilme sürecinde bazı hipotezler deneysel olarak güçlü destek bularak önem kazanırken bazılarının ise geçerli olmadığı sonucuna varılır. Kontrollü deneyler sonucu iki durum ortaya çıkar.

Hipotez doğru: Kontrollü deneyler sonucu hipotezin doğru olduğu ispat edilirse hipotez gerçektir.
Hipotez yanlış:Kontrollü deneyler sonucu hipotez yanlış çıkarsa hipotez değiştirilir, yeni bir hipotez kurularak yukarıdaki basamaklar sırasıyla tekrarlanır.

7.Teori ve Yasa: Teori; Sürekli olarak yeni verilerle desteklenen hipotezlere teori denir. Teoriler kökleşmiş hipotezlerdir. Teoriler gerçeğe yakın olmakla birlikte çürütülebilmesi söz konusudur. Yasa (Kanun): Bilimsel bir yasa (kanun) doğruluğu kanıtlanmış varsayımlardır. Fizik yasaları genellikle matematik bağıntılarıyla ifade edilir Yasalar genellikle tek bir olayı açıklar, teoriler ise bir olayı ve bu olayla ilgili pek çok olayı göz önüne alır.

Bilimsel yöntemin temel özellikleri nelerdir?

Tamamıyla deneye ve tutarlı gözlemlere dayalı bir yöntemdir.
Yöntem aşamaları ilerledikçe neden ve sonuçtan yararlanılan bir yöntemdir.
Herkes tarafından izlenebilme ve herkesin görüş ve eleştirilerine sonuna kadar açık olan bir yöntemdir.
Yöntemdeki deneyler gereğince bireysel yargılarda tamamıyla bağımsız bir yöntemdir.
Deneyler ve hipotezler sonucunda mutlak doğruya ulaşırız. Yenilmezliği kabul ettiren bir yöntemdir.
Tüm dünya tarafından kullanılması zorunlu olan bir yöntem olduğu için evrensellik ilkesini barındırır. Bir hipotez eğer bilimsel yöntem aşamaları tarafından desteklenmez ise o hipotez gerçek değil yanlıştır. Bunu kimse kabul ettiremez.

The post Bilimsel Yöntem Nedir? Basamakları Nelerdir? appeared first on TechWorm.

Bu yazımızda kısaca bilimsel yöntemin ne olduğunu, teori ve hipotez arasındaki ilişkiyi inceleyeceğiz. Bilim, çevremizdekileri araştırmak ve onlardan bilgi kazanmak için kullanılan metot, prosedür ve tekniktir. Bilim, inanç ve dogma üzerine kurulmamıştır ve tamamen deney ve gözlemler üzerine elde edilen gerçekler üzerine inşa edilmiştir. Yani bilim bir inanç sistemi değildir.

Bilimsel yöntem kademeli bir anlayışı benimser. Bu anlayışta bir sonraki kademe bir önceki kademeyi daima test etmekte ve bu şekilde elde edilen bilgilerin doğruluğu sağlanmaktadır. Bilimsel bir araştırma yapmanın temelinde daima bir problem vardır ve bu problem bilinmeyeni merak etmektir. Doğa bilimlerindeki temel merak ise evreni anlama merakıdır.

Kısaca bilimsel yöntemde izlenecek adımları yazmak gerekirse;

Evrendeki bir fenomeni merak etmek,
Bu fenomeni gözlemlemek,
Gözlemler sonucu mantıksal açıklamalar getirmek ve hipotez oluşturmak,
Oluşturulan hipotez ile tahminlerde bulunmak,
Bu tahminleri test etmek ve gözlemlemek, tahminlerde hata varsa hipotezi değiştirmek,
Hipotez ve deney sonuçları arasında tutarsızlık kalmayana kadar deneylere, gözlemlere devam etmek ve hipotezi şekillendirmek,
Tutarlılığın sağlanması sonucunda, gözlemlerin ve deney sonuçlarının açıklanması,
Diğer bilim adamlarınca deneyin tekrarlanması ve görüş birliği sonucunda hipotezin kuramsallaştırılması (teori).

İşte bu adımları bilimsel bir araştırmada kullanmaya bilimsel yöntem denilmektedir. Sade bir tanım gerekirse, yeni bir bilgi edinmek için kullanılan araştırma tarzı, yöntemidir. Şematik olarak şu şekilde gösterilebilir;

Bilimsel Yöntem

Gördüğünüz gibi bilimsel yöntem içerisinde çeşitli farklı kavramlar bulunmakta ve tahmin edeceğiniz gibi kavram kargaşaları yanlış anlaşılmalara neden olmaktadır. Bu yüzden bu kavramları kısaca açıklama gereği hissediyorum.

Fenomen: Bilimsel olarak evrende gerçekleşen herhangi bir olay, olgu.

Deney: Bilimsel bir gerçeği göstermek, bir varsayımı kanıtlamak amacıyla yapılan işlem.

Hipotez: Bilim dahilindeki anlamıyla, etrafımızdaki olay ve olgulara yönelik sorduğumuz “ne”, “neden”, “nasıl”, “ne zaman” gibi sorulara henüz herhangi bir test/araştırma/deneye dayalı olmaksızın geliştirdiğimiz, test edilebilir ve yanlışlanabilir nitelikte olması zorunlu olan cevaplardır.

Teori (Kuram): Var olan ve bilinen bilimsel gerçekler kullanılarak, etrafımızdaki olay ve olguların oluş, ilerleyiş, varlık biçimlerine yönelik geliştirilen kapsamlı açıklamalar demektir. Kısaca bir teori, farklı bilimsel gerçekleri birbirine bağlayarak bir olaya getirilen bilimsel açıklama demektir.

ÖNEMLİ: Bilimsel kullanımının aksine halk dilinde, herhangi birinin bir olayı açıklama şekli, fikri anlamındadır. Örneğin, “Ahmet’in soygunun nasıl gerçekleştiği üzerine bir teorisi var.” cümlesinde, teorinin kullanımı kanıtlanmamış, üzerinde şüphe olan bir düşünceanlamındadır. Ne yazık ki bu da, bilimsel bir terimin halk dilindeki bir benzeriyle çakışması sonucu oluşan bir kavram kargaşasına neden olmaktadır.

bilimsel yöntem basamakları arşivleri » TechWorm

Bilimsel Yöntem Nedir? Basamakları Nelerdir?

Bilimsel yöntemin temel özellikleri nelerdir?

Bilimsel Yöntem Nedir? Hipotez, Teori Nedir?

Bilimsel Yöntem