Öncelikle BIOS ayarlarını sıfırlamanın birden fazla yol ve yöntemi bulunuyor. Hazırsanız BIOS ayarlarını nasıl geri yükleyeceğinizi kısaca anlatalım.

BIOS‘ta (Sistem Kurulumu) depolanan ve Genişletilmiş Sistem Yapılandırma Verileri (ESCD) olarak adlandırılan bilgiler; güç olayları, yanlış ayarlar, belirli bir ayar nedeniyle donanım uyumsuzluğu veya açılışta kendi kendini sınama (POST) ya da video sorunları gibi çeşitli nedenlerle bozulabilir. Böyle durumlarda bazen BIOS‘u veya CMOS‘yi (Tamamlayıcı Metal Oksit Yarı İletken) fabrika ayarlarına sıfırlamak ve bazı durumlarda ise geçici olmayan rastgele erişimli belleği (NVRAM) temizlemek gerekir.

Bilgi Notu: BIOS ayarları kontrolünüz dışında değiştiğinde, sisteme hız aşırtma yaptığınızda, BIOS şifresini unuttuğunuzda yada bilgisayarınız farklı nedenlerden dolayı normal bir şekilde açılmıyorsa BIOS’u nasıl sıfırlayacağınızı öğrenmek için aşağıda gösterdiğimiz yöntemleri kullanabilirsiniz.

BIOS (Basic Input-Output System | Temel Giriş-Çıkış Sistemi), bilgisayar işlemcisinin bilgisayar açıldıktan sonra başlatması için kullandığı donanım programıdır. BIOS bilgileri CMOS çipine depolanır. Ayrıca, bilgisayarın işletim sistemi ile sabit disk, ekran kartı, klavye, fare ve yazıcı gibi bağlı aygıtlar arasındaki veri akışını yönetir. Sistem tarih ve saati de CMOS’ta depolanır. Tarih ve saatin sürekli güncel kalması ise BIOS/CMOS Pili sayesinde sağlanır.

Bu yazıda varsayılan BIOS ayarlarını geri yükleme (kısaca BIOS ayarlarını sıfırlama) yöntemi anlatılmaktadır. Herhangi bir sorunuz varsa yorum kısmından yazabilirsiniz.

1- CMOS Pilini Çıkarın

Bu pil genel olarak BIOS Pili, Anakart Pili veya CMOS Pili şeklinde isimlendirilir. Pil genellikle PCI, PCI Ekspres slotlarının yakınında bulunur. Ancak anakart üreticisine bağlı olarak farklı yerlerde olabilir. Bazı durumlarda genişletme kartları ve kablolarla gizlenebilir. Bu pil genellikle standart 3V, yuvarlak, düz saat pilidir (CR2032). Eğer laptop kullanıyorsanız pil iç kısımlarda gizlenmiş olabilir. Unutmayın bazı durumlarda -özellikle laptoplarda- anakarta lehim ile montajı yapılmış olabilir. Eğer lehim ile montajı yapılmışsa pili dikkatli bir şekilde havya makinesi ile sökmeniz gerecek ve ardından tekrar lehimlemeniz gerekecektir. Bu durumda olan pili çıkarmak için teknik bilginizin olması gerekiyor. CMOS pilini çıkarmadan önce bilgisayar elektrik bağlantısını tamamen kesin, fişi prizden çıkarın. Eğer laptop kullanıyorsanız laptopun bataryasını çıkarın. Ardından power tuşuna kısa bir süre basılı tutun. Kısa bir süre bekledikten sonra ve CMOS pilini yuvasından çıkarın. CMOS pilini yuvasından sert plastik bir malzeme ile çıkarın. Anakarta zarar vermemeye özen gösterin. Pili çıkardıktan sonra kısa bir süre (yaklaşık 15 dk) bekleyin ardından tekrar yuvasına oturtun. Bazı durulmada pil bitmiş olabilir, bu durumda orijinal pil ile değiştirin. Piyasada bu pilleri birçok yerde bulabilirsiniz. Pili çıkarıp taktıktan sonra bilgisayarınızı yeniden başlatın ve BIOS ekranına (BOOT) giderek BIOS ayarlarını “Default/Varsayılan” olarak belirleyip F10 tuşuna basın ve ardından “Yes/Evet/OK” diyerek işleminizi tamamlayın. Böylece BIOS sıfırlanmış olacaktır.

2- CLR_CMOS veya CLRTC Jumper ile BIOS Sıfırlama

Bir diğer yöntem ise masaüstü anakartları üzerinde bulunan CLR_CMOS, CLEAR CMOS, CLRTC, CLEAR, CLR, PSSWRD veya çeşitli başka isimlerle etiketlenmiş BIOS’u kontrol eden 3-4 pimli jumperi kullanarak BIOS sıfırlama işlemidir. İlk olarak bilgisayarı kapatın, elektrik bağlantısını kesin ve fişi prizden çıkarın. Jumper reset pimleri genellikle CMOS pilinin yanında bulunur. Jumper üç pimin ikisini kaplıyor olacaktır. Eğer bulamadıysanız doğru jumperı bulmak için anakartın kullanım kılavuzuna bakabilirsiniz. Kullanım kılavuzuna anakartın resmi sitesinden erişebilirsiniz. Eğer üç pim bulunuyorsa diğer iki pime getirin, eğer dört pimden oluşuyorsa diğer iki pime jumperi getirin. Örneğin, jumper birinci ve ikinci pimleri kaplıyorsa ikinci ve üçüncü pimleri kaplayacak şekilde kaydırın. Pimleri bükmemek için jumper’ı çıkarırken düz yukarı doğru çektiğindenizden emin olun. Bazı anakartlar üzerinde jumper bulunmayabilir. Bir bilgisayarcıdan jumper bulabilirsiniz. Çok küçük, ucuz ve plastik bir malzemedir. Bu işlemi yaptıktan sonra kapasitörlerde kalan gücü boşaltmak için bilgisayarın power tuşuna yaklaşık 10-15 saniye basılı tutun. Bu işlem BIOS‘u sıfırlayacaktır. Şimdi jumperı eski konumuna getir. Bu işlem sonucunda bilgisayarını başlattığında BIOS’a erişmeni sağlayacak. Şimdi BIOS ekranına (BOOT) giderek BIOS ayarlarını “Default/Varsayılan” olarak belirleyip F10 tuşuna basın ve ardından “Yes/Evet/OK” diyerek işleminizi tamamlayın. Böylece BIOS sıfırlanmış olacaktır. Bilgi Notu: BIOS ayarlarını sıfırladıktan sonra bilgisayarınızı kapatıp jumperı eski konumuna getirin. Aksi halde BIOS her açılışta sıfırlanır.

3- BIOS Ekranından BIOS Sıfırlamak

Bilgisayar yeniden başlatın ve bilgisayar ekranı başlar başlamaz kurulum tuşuna basın. Bu tuşun hangisi olduğu genel olarak bilgisayar ekranı açıldığında alt kısımda yazılıdır.  Örneğin; ekranın alt kısmında “Kuruluma Girmek İçin [Tuşuna] Basın” veya benzer bir ifadeyle karşılaşırsanız ve bu ekran kaybolursa bilgisayarı yeniden başlatmanız ve yeniden denemeniz gerecektir. Şimdi kurulum ekranına yani BIOS ekranına gitmek için durmadan Del veya F2 tuşuna üst üste basın. (Basman istenen tuş bunlardan farklı da olabilir. Bilgisayarda genel olarak Del, F2, F8, F10, ESC veya TAB tuşları BIOS ekranına gitmek için kullandığımız tuş oluyor.) Bu işlemlerden sonra mavi bir ekran gelecek.  Ekranları farklılık göstermekle birlikte genelde 2 türü yaygındır. Menüler üstteyse sondaki EXIT bölümünün altında “Load Setup Defaults”. Menüler alt alta ise sağ tarafta ki “Load Optimized Defaults” ‘a yön tuşları ile gelip “Enter” tuşuna basın. Eğer uyarı gelirse “YES/OK” tuşuna basın. Son olarak “F10” tuşuna bastığınızda “Save and Exit” seçerek çıkın. Böylece BIOS sıfırlanmış olacaktır.

4- Donanımsal BIOS Yolla Sıfırlama (Clear CMOS)

Bazı gelişmiş anakartların arka paneli üzerinde “Clear CMOS” şeklinde bir buton bulunabiliyor. Eğer bilgisayarınızda böyle bir buton varsa ilk olarak bilgisayarı kapatın ve fişi prizden çekin. Yaklaşık bir 10 saniye sonra power tuşuna basın ve ardından Clear CMOS butonuna basın. Bilgisayar açıldığında BIOS sıfırlanmış olacaktır. Bu aşamada sonra bilgisayarınızın güç bağlantılarını tekrar bağlayıp bilgisayarın power tuşuna basın. Bilgisayar açıldığında BIOS’a girmeniz istenecek. BIOS ekranına (BOOT) giderek BIOS ayarlarını “Default/Varsayılan” olarak belirleyip F10 tuşuna basın ve ardından “Yes/Evet/OK” diyerek işleminizi tamamlayın. Böylece BIOS sıfırlanmış olacaktır.

The post BIOS Ayarları Nasıl Geri Yüklenir? BIOS Sıfırlama! appeared first on TechWorm.

CMOS, BIOS ve CMOS Pili nedir? Farkları Nelerdir? Ne İşe Yarar? gibi soruların cevabını bu yazımızda bulabilirsiniz.

BIOS ve CMOS Arasındaki Fark Nedir?

Birçok kişi BIOS (Temel Giriş/Çıkış Sistemi) ve CMOS (Tamamlayıcı Metal Oksit Yarı İletken) terimlerini birbirinin yerine kullanır, ancak gerçekte bunlar ilişkili olsalar da bir bilgisayarın farklı bileşenleridir. BIOS, bilgisayarı başlatan programdır ve CMOS ise; BIOS‘un bilgisayarı başlatmak için ihtiyaç duyduğu tarih, saat ve sistem yapılandırma ayrıntılarını depoladığı yerdir.

BIOS, bilgisayarı açıldığı andan işletim sisteminin devraldığı ana kadar kontrol eden küçük bir programdır. BIOS bir donanım yazılımıdır ve bu nedenle farklı verileri depolayamaz.

CMOS bir tür bellek teknolojisidir, ancak çoğu kişi başlangıçta değişken verileri depolayan çipi belirtmek için bu terimi kullanır. Bir bilgisayarın BIOS‘u, sabit sürücü denetleyicileri ve bilgisayarın donanım saati gibi bileşenleri başlatır ve denetler, ancak başlatma ve başlatma bileşenlerine ilişkin belirli parametreler CMOS‘ta depolanır.

Yukarıda kısaca “BIOS ve CMOS Arasındaki Fark Nedir?” sorusuna cevap verdik. Şimdi ilk olarak BIOS’un tanımını yapalım ardından CMOS pili hakkında bilgi vermeye çalışalım.

BIOS Nedir?

Her bilgisayarın anakartına önceden programlanmış BIOS yazılımı vardır. İşletim sisteminden farklıdır. İşletim sistemleri, bilgisayarı satın aldıktan sonra tekrar kurulabilir, kaldırılabilir ve güncellenebilir. Ancak BIOS, üretim aşamasında bilgisayara entegre edilen bir yazılımdır.

BIOS (Temel Giriş/Çıkış Sistemi), bilgisayarınızın ana kartındaki bir çipte depolanan donanım yazılımıdır. Bilgisayarınızı açtığınızda çalışan ilk programdır. BIOS, bilgisayarınızın donanımını başlatan ve test eden, POST işlemini gerçekleştirir. Ardından, önyükleyicinizi bulur ve çalıştırır veya işletim sisteminizi doğrudan yükler. BIOS ayrıca bilgisayarınızın donanımını yapılandırmak için basit bir arabirim sağlar. Bilgisayarınızı başlattığınızda, “Kurulum için F2’ye Basın” gibi bir mesaj görebilirsiniz. Bu kurulum, BIOS yapılandırma ara yüzünüzdür.

BIOS, “Temel Giriş/Çıkış Sistemi” anlamına gelir. Bu tam olarak ne işe yarar? Temel olarak, bilgisayarınızın ana işlevlerini yönetir.

Tüm bilgisayarlar bir girdi ve çıktı süreci aracılığıyla çalışır. Örneğin, bir programı açtığınızı varsayalım:

1- İşlemciniz, programı depolama biriminden almak için sabit diskinize bir talimat gönderir; bu bir girdidir.

2- Sabit diskiniz programdaki verilerini alır ve işlemcinize geri gönderir; bu bir çıktıdır.

3- İşlemciniz programı çalıştırır. Grafik işlemcinize, hangi görüntünün oluşturulması gerektiğini söyleyen talimatlar gönderir; bu bir girdidir.

4- Ardından grafik işlemciniz, görüntüyü oluşturmak için ekrandaki piksellerin nasıl düzenleneceğini anlatan talimatlar gönderir; bir çıktıdır.

Bilgisayarınızın yaptığı her şey bir giriş veya çıkışa indirgenebilir. BIOS, çoğunlukla bilgisayarınızı başlatırken, bilgisayarınızın giriş ve çıkış alışverişini yönetmekle görevlidir. BIOS, bilgisayarınıza işletim sisteminin nasıl başlatılacağı konusunda talimat verir ve ayrıca çevre birimlerini (fare ve klavye gibi) çalıştırır.

Dizüstü bilgisayarınızı açmak için güç tuşuna basıyorsunuz, değil mi? Peki, dizüstü bilgisayar kapalıyken dizüstü bilgisayarınızın güç tuşunu nasıl işlemesi gerekiyor? İşte BIOS tam olarak bunun için var. Bilgisayarınız çalışmaya başladığı andan itibaren bilgisayarınız için temel işlevleri yerine getirir. Güç tuşuna basmak temel bir giriştir. İşletim sisteminizi başlatmak ise temel çıktıdır.

CMOS Nedir?

BIOS yapılandırmanızda değişiklik yaptığınızda, ayarlar BIOS yongasının kendisinde saklanmaz. Bunun yerine, “CMOS” olarak adlandırılan özel bir bellek yongasında depolanırlar. CMOS, ” Tamamlayıcı Metal Oksit Yarı İletken” anlamına gelir. İşlemciler, RAM ve dijital mantık devreleri oluşturmak için kullanılan bir üretim sürecinin adıdır ve aynı zamanda bu süreç kullanılarak oluşturulan yongaların adıdır.

Çoğu RAM yongası gibi, BIOS ayarlarınızı saklayan yonga da CMOS işlemi kullanılarak üretilir. Genellikle 256 bayt olmak üzere az miktarda veri tutar. CMOS yongasındaki bilgiler, kurulu disk sürücü türlerini, sistem saatinizin geçerli tarih ve saatini; bilgisayarınızın önyükleme sırasını içerir.

Bazı anakartlarda CMOS ayrı bir yongadır. Ancak, çoğu modern anakartta, güney köprüsündeki RTC (gerçek zamanlı saat) ile entegre edilmiştir.

BIOS belleğiniz kalıcıdır. Bilgisayarınız kapalıyken bile BIOS ayarlarını hatırlaması gerektiğinden, bilgisayarınızın gücü olmadığında bile bilgilerini korur. Bu nedenle CMOS, CMOS pili olan kendi özel güç kaynağına sahiptir.

CMOS Pili Nedir? Ne İşe Yarar?

Genel olarak masaüstü ve laptop gibi dizüstü bilgisayarlarda anakart üzerinde bir pil yer almaktadır. Bu pil, standart laptop bataryasının aksine bilgisayarın çalışmasını sağlamaz. CMOS pili olarak bilinen bu küçük pil, aslında bilgisayar çalışmadığı zamanlarda devreye girer. CMOS pili, madeni para büyüklüğünde bir lityum iyon pildir. Değiştirilmesi gerekmeden önce on yıla kadar şarj tutabilir. CMOS piliniz biterse, bilgisayarınız kapatıldığında BIOS ayarlarınız varsayılanlarına sıfırlanır. Çoğu modern ATX anakartı da dahil olmak üzere bazı anakartlar, bilgisayar aktif olarak çalıştırılırken pil değiştirilirse CMOS’a güç sağlamaya devam eder.

Peki anakartın üstündeki bu CMOS pili neden var ve ne işe yarıyor? CMOS pilinin ömrü ne kadar?

Bilgisayardaki CMOS (Tamamlayıcı Metal Oksit Yarı İletken) pil, donanım yapılandırma ayarlarını saklamak için kullanılır. Ayrıca bilgisayar kapalıyken tarih ve saatin kaydını tutar. CMOS pil bilgisayarın içindedir ve sistem kartına (anakart) takılıdır. Ancak modern bilgisayarların anakartlarında artık CMOS piline ihtiyaç duyulmasa da halen birçok anakart üzerinde bu pile rastlayabilirsiniz. Modern UEFI anakartları, ayarları bilgisayarın sabit diskinde saklıyor. Bu sistemlerde bir pile ihtiyaç olmasa da pile rastlamanız mümkün. Çoğu anakart BIOS ayarlarını sabit disk gibi kalıcı bir bellekte depoladığına göre neden hala birer pille geliyorlar? Bu sorunun cevabı oldukça basit: Çünkü anakartların çoğu, hala birer Gerçek Zaman Saati (RTC) ile geliyor. Gerçek zamanlı saat, eski bir kol saati gibi sürekli olarak çalışır. Anakart üzerindeki pil, bilgisayar kapalıyken saate güç sağlar. Bu sayede bilgisayarınız, saati doğru olarak bilecektir.

CMOS pil ömrü bilgisayarın kullanımına ve ortamına göre değişir (genellikle yaklaşık 10 yıl). Bilgisayarı düzenli olarak kullanıyorsanız pil ömrü daha uzun olacaktır. Aksine PC’niz hep kapalı duruyorsa pil daha çabuk bitecektir.

Pil bittiğinde, bilgisayarı ilk kez açtığınızda aşağıdaki şu hata mesajlarından biriyle karşılaşmanız mümkün.

• ACPI BIOS Error
• CMOS Battery Failure
• CMOS Checksum Error
• CMOS Read Error
• CMOS Settings Wrong
• New CPU Installed

Son hata mesajında “New CPU Installed” yani “Yeni Bir İşlemci Takıldı” mesajı kafa karıştırıcı olabilir, ancak bu hatanın nedeni basit. Bilgisayarınıza daha önce işlemci taktığınızı hafızasında tutamadığından yeni işlemci takıldığına dair uyarı verebilir.

CMOS pil arızasının en sık karşılaşılan belirtileri arasında BIOS’da yanlış veya geride kalmış sistem tarih ve saati, bilgisayar kapatıldığında BIOS ayarlarının kaybolması ve time-of-day clock stopped (Günün saatini gösteren saat durdu) hatası bulunur. CMOS pilin şarjı bittiyse bilgisayar kapatıldığında BIOS ayarları kaybolur. Bilgisayarı açtığınızda tarihi ve saati sıfırlamanız istenir. Bazen BIOS ayarlarının kaybolması bilgisayarın işletim sistemini yüklemesini engelleyebilir.

CMOS Pili Değiştirme

Anakartlar, genellikle hesap makineleri ve diğer küçük elektronik cihazlarda kullanılan CR2032 pili kullanıyorlar. Pili değiştirme işlemine geçmeden önce bilgisayarı kapatın ve güç kablosunu çıkartın. Eğer bir laptop kullanıyorsanız pili sökün.

Bazı bilgisayarlarda BIOS pili anakarta lehimlenmiş bir durumda olabilir. Bu durumda anakartı değiştirmeniz veya üreticiye başvurmanız gerecektir.

NOT: Bu işlemleri ilk kez yapıyorsanız uzman birinden destek almayı unutmayın.

– Bilgisayarın elektrik (güç) kablosunu çıkarın.

– Güç düğmesine 10-15 saniye basılı tutarak statik elektriği boşaltın.

– Pili birebir aynı pil türüyle değiştirin. (Pil üzerindeki işaretlere bakın).

– CMOS pilini çıkarmak BIOS ayarlarını siler.

– Yeni bir pil ile değiştirdiğinizden emin olun. Kullanılmış bir pil takmayın.

– Antistatik plastik çubuk kullanın. Pili ayırmak için herhangi bir metal nesne kullanmayın.

– Pil konektörünün zarar görmesini önlemek için pili çıkarırken konnektörü sıkıca destekleyin.

– BIOS pilini geri takın ve düzgün taktığınızdan emin olun.

– BIOS ekranına gidin ve burada ayarları “Load Optimized Defaults” yapın.

– Son olarak F10 tuşuna basıp “YES” diyerek ayarları kaydedin. İşlemimiz tamamlandı.

Sonuç

BIOS bir donanım yazılımıdır ve sadece okunabilir. CMOS ise BIOS üzerinde yapılan değişikleri depolar. CMOS‘u ise CMOS Pili dediğimiz batarya besler. Eğer BIOS‘ta yaptığımız değişikler bilgisayarın yeniden açılışında sürekli sıfırlanıyorsa ve yukarıda verdiğimiz hatalardan birini (Örneğin: CMOS Checksum Error) veriyorsa, ya CMOS Pili bitmiştir ve değiştirilmesi gereklidir. Farklı bir şekilde CMOS arızalanmış olma ihtimalide vardır.

Bilgisayarlar CMOS Pili olmadan da çalışabilir. Anakart üzerinde yer alan pil bilgisayar elektrik bağlantısı kesilince (bilgisayarı kapatınca veya bilgisayar fişini prizden çıkarınca) BIOS‘un yani anakart yazılımı üzerindeki yapılan ayarlamaların hafızada tutulabilmesi için gereken enerjiyi sağlar. CMOS Pili olmayan veya CMOS Pili tükenmiş bir bilgisayar; her elektrik bağlantısı kesildiğinde tarih ve saat ayarları gibi BIOS yapılandırmalarını sıfırlar ve fabrika ayarlarına geri döner. CMOS Pilinin değiştirilmesi gerektiğini anlamanın ilk yolu bilgisayar tarih ve saatinin kendi kendine eski bir tarihe (anakartın üretildiği tarihe) geri dönmesidir. Bunun dışında CMOS Pilinin bitmiş olan bilgisayarın BIOS‘u hata vermez veya BIOS‘a girişte sorun yaşanmaz. Ancak BOOT konfigürasyonu gibi yapılandırma ayarlarının bozulması nedeniyle işletim sistemi (windows vb.) başlatılamayabilir. CMOS Pili yenilenince, BIOS ayarlarının yeniden manuel olarak yapılması gereklidir.

The post CMOS (BIOS) Pili Nedir? Ne İşe Yarar? appeared first on TechWorm.