Elektrikli süpürgeden önce 1883’te “gırgır” denilen döner fırçalı mekanik süpürge vardı. İlk ev tipi elektrikli süpürge 1907’de ABD’de icat edildi.

Elektrikli süpürgenin atası körükle çalışırdı

Ülkemizde 1960’larda gırgır adıyla üretilmeye başlanan döner fırçalı mekanik halı süpürgesinin mucidi M. R. Bissell, süpürgenin patentini 1876’da ABD’de aldı. Süpürgeyi geliştirip 1883’te ABD’de satış sundu. Ucuz ve çok kullanışlı olan bu halı süpürgesi, kısa sürede tüm dünyaya yayıldı. Süpürgenin tanınmasında, Charlie Chaplin’in bir sinema filminde süpürgeyi kullanırken görünmesinin etkili olduğu söylenir. Halıdaki tozları vakum yaparak çeken ilk süpürgenin patenti, 1860’ta ABD’de alındı ama süpürge yıllar sonra piyasaya çıkabildi. Süpürgede, gırgırdaki gibi döner fırçalar ve bir de hava çekmek için elle çekilip itilerek çalışan körük vardı. İlk kez benzinli motorla çalışan ve mobilyaların üzerindeki tozu basınçlı hava üfleyerek temizleyen süpürge ABD’de mucit J. S. Thurman tarafından yapıldı. Süpürgenin hava üfleyerek uzaklaştırdığı toz, özel bir kapta toplanırdı. Benzinli süpürgenin patentini 1899’da alan Thurman, çok büyük olan süpürgeyi at arabasına monte etti. Süpürgenin hortumunu pencereden sokarak 4 dolara evleri temizlerdi.

Elle çalışan vakum pompasıyla toz çeken süpürge 1910

Vakumlu süpürge, İngiltere Kralı VII. Edward’ın huzurunda çalıştırıldı

İngiliz mucit H. Booth, ABD’de yapılan hava üflemeli süpürgeyi Londra’da halka tanıtılırken görmüştü. Süpürgenin, tozları basınçlı havayla bir kabın içine üflerken çevreye toz saçtığını fark etti. Aynı sistemi tersine çalıştırıp süpürgenin vakum yaparak tozları çekmesinin daha iyi olabileceğini düşündü. İnce dokunmuş bir kumaşı da filtre olarak kullanıp halı ve mobilyadaki tozları toplamaya karar verdi. Makinesini yapmadan önce basit bir deneme yaptı. Cebindeki kumaş mendili maske gibi ağzının üzerine yerleştirdi ve tozlu bir sandalyedeki tozu birkaç kez içine çekti. Mendili çevirdiğinde tozların mendilde 2 toplandığını görünce ilk vakumlu süpürgeyi tasarladı. Benzinli motorla çalışan vakumlu süpürgeyi, 1901’de üretip sokaklarda halı süpürme gösterileri yaparak makinesini tanıttı. At arabasına monte ettiği vakumlu süpürgeyle ücret karşılığında evleri süpürmeye başladı. Süpürgenin başarısını, Lord Chamberlain de duymuştu. Chamberlain, süpürgenin mucidine mektup yazarak Buckingham Sarayı’nda bir halı süpürme gösterisi yapmasını istedi. Gösteri, 25 Ekim 1901’de sarayda İngiltere Kralı VII. Edward’ın huzurunda yapıldı. Kral süpürgeyi beğenince, saraya vakumlu bir süpürge monte edildi. Ardından bazı büyük binalara da benzinle çalışan vakumlu süpürgeler monte edildi.

Vakumlu süpürgeyle evleri ücret karşılığında temizleyen araç (İngiltere-1910)

İlk ev tipi portatif elektrikli süpürge, 1907’de ABD’de icat edildi

Tozları vakumla çeken ilk ev tipi süpürgeler elektrikli değildi. O dönemin benzinli ve elektrikli motorları çok büyük olduğu için evlere sığmazdı. Ev tipi süpürgelerin elle çalışan pompalarıyla vakum yapılırdı. Bir elle, süpürge ileri geri hareket ettirilirken diğer elle pompanın kolunu itip çekmek gerekirdi. Kullanımı zor olan bu süpürgelerin yerini, 1900’lerin başında küçük motorlu hafif elektrikli süpürgeler almaya başladı. ABD ve Avrupa’da çok sayıda ev tipi elektrikli süpürge ortaya çıktı. Hafif ve kullanışlı ilk süpürge, 1907’de ABD’de J. Spangler tarafından icat edildi. Süpürgenin ön kısmında döner fırçalar vardı ve küçük bir elektrikli pompa da havayı çekiyordu. İlk modelde filtre olarak bir yastık kılıfı kullanılmıştı. Süpürgenin mucidi bir fabrika kuracak maddi olanağa sahip olmadığı için patentini W. Hoover’e sattı. Hoover, süpürgeyi sağlam ve kolay kullanılır hale getirip satışa sundu. Bez yerine kağıt torba kullanarak filtre temizleme sorununa son verdi. Hoover kısa sürede en çok satan elektrikli süpürge üreticilerinden biri oldu. Danimarka’da 1910’da satışa sunulan elektrikli süpürge, daha sonra Nilfisk adıyla tanınmış bir marka oldu. İsveç’te 1910’da Lux adıyla satışa sunulan elektrikli süpürge çok hafif ve sağlamdı. Firma daha sonra Elektrolux adını aldı ve tanınmış süpürge üreticilerinden biri oldu.

Ev tipi ilk elektrikli süpürgelerden biri (1908)

Modern elektrikli süpürgeler

Günümüzde farklı amaçlar için tasarlanmış çeşitli elektrikli süpürgeler vardır. Büyük evler için merkezi elektrikli süpürge sistemi kurulmaktadır. Bu sistem genellikle inşaat aşamasında kurulur. Bodrum kata monte edilen güçlü bir süpürgenin hava emiş ağzına bağlı plastik borular ve elektrik kabloları evin her odasına duvarların içinden döşenir. Odaların duvarlarında, elektrik prizini andıran kapaklı soketler bulunur. Temizlik yapılırken soketin kapağı açılıp süpürgenin hortumu sokete yerleştirilince bodrumdaki süpürge çalışmaya başlar. Hortuma gerekli uçlar takılarak temizlik yapılır. Bazı sistemlerde hortumlar da duvarın içinde saklıdır ve hortum dışarı çekilince süpürge çalışır. Bu sistem, büyük evlerde elektrik süpürgesinin katlar arasında taşınmasına gerek bırakmaz ve süpürge bodrumda çalıştığı için gürültü olmaz. El tipi ve iş yerleri için sırtta taşınan modeller de vardır. Islak kuru modeller ise gerektiğinde, özel temizlik sıvısıyla yeri paspaslayıp ardından vakumla sıvıları çeker. Tekerleksiz modeller 1960’larda ortaya çıktı ancak çok yaygınlaşmadı. Bu modeller, süpürgenin altından hava üfleyerek makinenin hovercraft gibi hava yastığı üzerinde hareket etmesini sağlar. Robot süpürgeler, gelişen elektronik ve yazılım teknolojileri yardımıyla çok gelişti. Robot süpürge, çevresini lazerle tarayıp tanır ve mobilyalara dokunmadan odayı süpürüp geri dönerek kendisini şarj sistemine bağlar. Mobilyaların yeri değişince bunu algılayan süpürge, kaldırılan 4 mobilyanın yerini hemen temizler. Odada yatan bir ev hayvanı varsa hayvan odadan çıkınca onun kalktığı yeri süpürüp yerine döner. Elektrik süpürgesi en çok satılan elektrikli ev aletlerinden biridir. Robot süpürgeler, ilerde süpürme ve paspas işlerini insana ihtiyaç kalmadan yapacak.

Kaynak: Prof. Dr. Ural Akbulut ODTÜ Kimya Bölümü

http://www.uralakbulut.com.tr

The post Geçmişten Günümüze Elektrikli Süpürgeler appeared first on TechWorm.

Elektrikli süpürgenin tanımını yapacak olursak, ortamdaki katı ve sıvı olan maddeleri vakumlayıp uzaklaştırmaya yarayan, çoğunlukla ev aleti olarak bilinen üründür. 1906 senesinde Robert Bimm tarafından uzun araştırmalar sonucu üretilen Birum adıyla Fransa’da yapılan ilk elektrikli süpürge sadece yoz çekmeye yarıyordu.

Elektrikli olan bu ürün pompa yardımı ile çalışan el süpürgesiydi. Tozu vakumlayıp süpürgenin topladığı yere o zaman ki durumda kova, boru, poşet gibi şeyler takılabiliyordu.  Günümüzde ev işlerini kolaylaştırmak için uzun uğraşlar sonucu elektrik süpürgeleri kısa zamanda geliştirildi.

Eski elektrik süpürgeleri bir rafa kaldırılarak yerine elektrik ile çalışan motorlu ve fandan oluşmuş elektrikli süpürgeler geldi. Şimdiki süpürgeler üç çeşide ayrılmıştır. Bunlar, eğik biçimli çeşitli aletler için oluşturulmuş yatık hazneli, kayaklı ve tekerlekli türler için yapılmış yatak silindirlidir. Bunların içinden en özel olanı çivilenmiş halılar için yapılan emer-döğer toz poşetli süpürgelerdir.

Toz torbalı ya da muhafızlı, küçük, özellikle arabaların iç kısmı için yapılmış olan kullanışlı çeşitlerinden biridir. Ayrıca halı kullanılmayan evler içinde yapılan süpürgeler çeşitli bir biçimde emersüpürgeler adında yer almaktadır.

The post Dünyanın İlk Elektrikli Süpürgesi appeared first on TechWorm.

O dönemde, pek az evde elektrik bağlıydı ve emici süpürgenin fiyatı da herkesin alamayacağı kadar pahalıydı. Bu nedenle Booth, ürettiği makineleri satmak yerine bir temizlik servisi kurmayı akıl etti. Dört tekerlekli bir atlı arabanın üzerine akaryakıt ya da elektrikle çalışabilen çok güçlü bir emici pompa yerleştirdi. Bu pompa, isteyen müşterinin evinin önüne kadar arabayla taşınıyordu. 230 metre uzunluğundaki hortum, birinci kat pencerelerinden birinden binanın içine sokulduktan sonra tüm halı, perde ve döşemeler üzerindeki tozlar emiliyordu. BBC’de kendisiyle yapılan bir programda, Booth, aygıtının tek olumsuz yönünün, çıkardığı aşırı gürültü olduğunu söyledi. Zira pompa çalıştığı anlarda, çevreden geçen atlar ürküyor, arabacılar çok zor durumlarda kalıyorlardı.

Booth’un süpürgesi, en önemli işlevlerinden birini,1902 yılında İngiltere Kralı VII.Edward’ın “taç giyme törenleri”nde yerine getirdi. Kral’ın taç giyeceği kilisede tüm hazırlıklar tamamlanmıştı. Birden, yerdeki açık mavi halı döşemenin son derece tozlu olduğu görüldü. Kral, taç giymek için bu zemine diz çökemezdi. Üstelik, alışılagelmiş yöntemlerle kiliseyi süpürerek temizlemek için de vakit çok geçti. Booth, bu durumu haber alınca, töreni düzenlemekle görevli saray yetkilisine giderek, yardım önerisinde bulundu. Bir saat sonra, Booth’un arabası, kilisenin önüne getirildi ve dev hortum sıraların arasında dolaşmaya başladı. Olayı öğrenen Kral çok memnun oldu ve Buckingham Sarayı’nda kendisi ve Kraliçe Alexandra için de bir “gösteri” düzenlemesini istedi. Bu gösteriden sonra Booth, makine satmama politikasında bir değişiklik yapmak zorunda kaldı. Çünkü bu kez sipariş, bizzat Kral’dan geliyordu ve çok geçmeden biri, Buckingham Sarayı’na, diğeri de Windsor Şatosu’na, iki adet emici süpürge satıldı

Kraliyet ailesinin gösterdiği bu ilgi, Londra sosyetesine de yansımakta gecikmedi. İngiliz soyluları, bu yeni aygıtı yalnızca yararlı bir temizlik aracı olarak değil, aynı zamanda bir gösteri unsuru olarak da kabul ediyorlardı. Pek çok soylu ailenin düzenlediği suarelerde, Booth’un şirketinden gelen görevlilerin yaptığı temizlik, ilgiyle izlenen bir gösteri niteliğini taşıyordu. Halıların ve perdelerin temizlenişini soyluların büyük bir zevkle izlediğini öğrenen Booth, şeffaf bir hortum takarak, sosyete mensubu kişilerin kendi pisliklerini daha iyi görebilmelerini, böylece daha çok zevk alabilmelerini sağladı (!)

Elektrikli “ev tipi” ilk portatif süpürge, 1905 yılında San Francisco’da Chapman and Skinner tarafından piyasaya sürüldü. Ağırlığı 46 kilo olan bu makinenin bir benzeri de, ertesi yıl Booth’un Londra’daki tesislerinde üretildi.

Toz torbası, sapına bağlı olan portatif elektrik süpürgelerinin ilki de 1907 yılında ABD’nin Ohio eyaleti, Canton kentinde, J. Murray Spangler tarafından yapıldı. Spangler, bu ilk makinesinde, toz emici torba olarak karısından büyük ricalar karşılığında alabildiği bir yastık kılıfını kullanmıştı. Bir gün, bir rastlantı sonucu Spangler’in buluşunu gören hemşerisi J.H. Hoover, bu harika makineye büyük ilgi duydu. Asıl mesleği, koşum yapımcılığıydı. Ancak, otomobillerin sayısının hızla artması, onun işine olan ilgisini azaltmış, Hoover de yeni bir iş arayışına girmişti. Ne yapıp etti ve Spangler’den elektrik süpürgesinin yapım haklarını satın aldı. 1908 yılında, tanesi 70 dolardan ilk modellerini piyasaya çıkardı. Bu yeni aygıta olan ilgi öylesine büyük boyutlara ulaştı ki, üç yıl sonra Hoover, Kanada’da ayrı bir fabrika açmak zorunda kaldı. Oradan da tüm dünyaya yayıldı. Aygıtın bulucusu olan Spangler’in adı silinip giderken, Hoover adı yalnızca elektrik süpürgesinin simgesi olmakla kalmadı, birçok dilde elektrik süpürgesiyle temizlik yapmaya “Hooverlemek” dendi.

The post Elektrik Süpürgesini Kim Buldu? İlk Elektrik Süpürgesi appeared first on TechWorm.