Ay, Dünya’nın yörüngesinde bir turunu 27 gün 7 saatte tamamlar. Dünya, Ay ve Güneş geometrisinde görülen periyodik değişimler sonucunda her 29,5 günde tekrar eden Ay’ın evreleri oluşur.

Ay’ın çapı 3.474 km’dir, bu da Dünya çapının dörtte birinden biraz fazladır. Dolayısıyla Ay’ın hacmi Dünya’nın hacminin %2‘sidir. Kütlesi Dünya kütlesinden 81,3 kat daha düşüktür. Yüzeyinde kütle çekim etkisi yer çekiminin yaklaşık %17’sidir. Ay, Dünya’nın yörüngesinde bir turunu 27 gün 7 saatte tamamlar. Dünya, Ay ve Güneş geometrisinde görülen periyodik değişimler sonucunda her 29,5 günde tekrar eden Ay’ın evreleri oluşur.

Ay, insanların üzerine iniş yaparak yürüdükleri tek gökcismidir. Yerçekiminden kurtulup uzaya çıkan ve Ay’ın yakınından geçen ilk yapay nesne Sovyetler Birliği‘nin Luna 1 uydusudur. Ay yüzeyine çarpan ilk insan yapısı nesne Luna 2 uydusudur. Normalde görünmeyen Ay’ın öteki yüzünün ilk fotoğraflarını ise Luna 3 uydusu çekmiştir. Bu üç uydu da 1959 yılında uzaya fırlatılmıştır.

Ay yüzeyine ilk yumuşak iniş yapabilen uzay aracı Luna 9, ve Ay yörüngesine giren ilk insansız uzay aracı da Luna 10‘dur. Bu iki uydu da 1966’da uzaya fırlatılmıştır.

ABD’nin Apollo programı 1969 ve 1972 yılları arasında altı başarılı inişle, günümüze kadar insanlı görevleri başaran tek uzay programıdır. Ay’ın doğrudan insanlar tarafından incelenmesine Apollo programının bitişiyle son verilmiştir.

Apollo-11

Ay, Dünya’nın yörüngesinde eş zamanlı olarak dönmektedir, yani her zaman aynı yüzü Dünya’ya dönüktür. Ay’ın göründüğü açının küçük değişimleri (Ay sallantısı) nedeniyle Ay yüzeyinin %59’u görünür

Ay’ın Dünya’ya karşı olan yüzünden Ay’ın görünen yüzü, diğer tarafına da Ay’ın öteki yüzü denir. Öteki yüz Ay’ın karanlık yüzü ile karıştırılmamalıdır. Ay’ın karanlık yüzü herhangi bir anda Güneş tarafından aydınlatılmayan yarıküresidir. Ayda bir kere bu yüz yeniay safhasına Ay’ın görünen yüzü olur. Ay’ın öteki yüzü ilk olarak 1959’da Sovyet uzay sondası Luna 3 tarafından fotoğraflandı. Ay’ın öteki yüzünün ayırt edici özelliklerinden biri Ay denizi (Latince: (mare, çoğulu maria) adı verilen düzlüklerin hemen hemen hiç olmamasıdır.

Ayı’n İki Yüzü

Çıplak gözle rahatlıkla görünebilen Ay yüzeyinde bulunan karanlık Ay düzlüklerine Ay denizi denir. Çünkü antik dönem gökbilimcileri bunların suyla dolu olduklarını zannediyordu. Günümüzde bunların katılaşmış bazalt olduğu bilinmektedir.

Ay yüzeyinde görünen açık renkli bölgelere Ay dağları denir çünkü Ay denizlerinden daha yüksektirler. Ay’ın görünen yüzünde, içleri bazalt ile dolu olan kraterlerin çevresinde birçok dağ sırasına rastlanır. Bunların kraterlerin çevrelerinde oluşan yükseltilerin kalıntıları olduğu düşünülmektedir. Dünya’da karşılaşılan oluşumun aksine, başlıca Ay dağlarının hiçbirinin tektonik etkinlikler sonucu oluşmadığına inanılmaktadır.

Ay’ın yüzeyinde gökcisimlerinin çarpması sonucu oluşan birçok krater bulunur. Çapı 1 km.’den büyük yaklaşık yarım milyon krater Ay yüzeyine göktaşlarının ve kuyrukluyıldızların çarpması sonucu oluşmuştur. Kraterler hemen hemen sabit bir oranla oluştuğu için birim alanda bulunan krater sayısı yüzeyin yaşını tahmin etmek için kullanılabilir. Atmosferin, hava olaylarının ve yakın geçmişte jeolojik etkinliklerin olmaması sayesinde bu kraterler, Dünya’dakilerin aksine oldukça iyi korunmuştur.

Aykabuğunun üzerinde regolit adı verilen taş ve tozdan oluşan bir tabaka bulunur. Yüzeye çarpan gökcisimleri nedeniyle oluşan regolit eski yüzeylerde yeni yüzeylere nazaran daha kalındır. Özel olarak regolitin kalınlığının denizlerde 3-5 metre, daha eski yayla bölgelerinde ise 10-20 metre arasında değiştiği tahmin edilmektedir. Çok ince toz hâlinde bulunan regolit tabakasının altında onlarca kilometre kalınlığında oldukça parçalanmış kayalardan oluşan megaregolit tabakası bulunur.

Ay yüzeyine sürekli çarpan göktaşları ve kuyrukluyıldızlar nedeniyle küçük miktarlarda su büyük olasılıkla yüzeye eklenmiştir. Bu durumda günışığı suyu elementlerine yani hidrojen ve oksijen ayıracak, bunlar da Ay’ın zayıf kütle çekimi nedeniyle zamanla yüzeyden kaçacaktır. Ancak Ay’ın dönme ekseninin tutulum düzlemine yalnızca 1.5° gibi çok küçük bir eğiklik yapması nedeniyle kutuplar yakınında bulunan bazı derin kraterler hiçbir zaman doğrudan günışığı almadığından ve sürekli gölgede kaldığından buraya düşen su molekülleri uzun zaman süreleri boyunca kararlılığını koruyacak.

1994 yılında gerçekleştirilen Clementine güney kutbunda gölgede kalmış böyle kraterleri haritalandırdı, ve bilgisayar simülasyonları yaklaşık 14.000 km² kadar bir bölgenin sürekli gölgede kaldığını göstermektedir. Clementine görevinin bistatik radar deneyi küçük donmuş su ceplerine işaret eder ve Lunar Prospector görevinden gelen bilgiler kutup bölgeleri yakınlarında regolitin üst bölümlerinde aşırı derecede yüksek hidrojen konsantrasyonlarını gösterir. Toplam su buzu miktarının bir kilometre küp olduğu tahmin edilmektedir.

Su buzu kazılarak toplanabilir ve nükleer jeneratörler ya da güneş panelleriyle donatılmış elektrik santralleri tarafından hidrojen ve oksijene ayrılabilir. Ay üzerinde kullanılabilecek miktarda su bulunması, Ay’ı yaşanılabilir kılmak için önemlidir çünkü Dünya’dan su taşımak mümkün olamayacak kadar pahalı olacaktır. Ancak son zamanlarda Arecibo gezegen radarı ile yapılan gözlemler, Clementine radarının su buzu bulunduğuna dair işaret ettiği bilgilerin aslında görece yeni kraterlerin oluşumunda fırlayan kayaların sonucu olabileceğini göstermiştir. Ay üzerinde ne kadar su bulunduğu sorusunun cevabı henüz bilinmemektedir.

Ay, kabuk, manto ve çekirdek gibi jeokimyasal olarak ayrımlanabilen katmanlardan oluşur. Aykabuğu başlıca oksijen, silikon, magnezyum, demir, kalsiyum, ve aluminyum elementlerinden oluşmuştur. Jeofiziksel tekniklere dayanılarak aykabuğunun kalınlığının ortalama 50 km. civarında olduğu tahmin edilmektedir.

Ay’ın mantosunda oluşan kısmi erime Ay denizlerinde bulunan bazaltların yüzeye püskürmesine neden oldu. Bu bazaltların analizi mantonun olivin, ortopiroksen ve klinopiroksen minerallerinden oluştuğunu ve Ay mantosunun Dünya mantosundan demir açısından daha zengin olduğunu gösterir.

Ancak bazı kanıtlar Ay çekirdeğinin yaklaşık 350 km.’lik yarıçapıyla oldukça küçük olduğuna işaret eder. Bu büyüklük Ay’ın yalnızca %20’sine denk gelir, halbuki birçok gökcisminde çekirdeğin oranı %50 civarındadır. Ay çekirdeğinin bileşimi tam olarak saptanamamıştır, ama az bir miktarda kükürt ve nikel alaşımlı metalik demirden oluştuğu sanılmaktadır. Ay’ın zamanla değişkenlik gösteren dönüşünün analizi çekirdeğin en azından kısmen erimiş olduğunu gösterir.

Ay’ın atmosferi öyle incedir ki yok bile sayılabilir. Toplam atmosferik kütlesi 10⁴ kg.’dır. Atmosferinin kaynaklarından biri aykabuğunda ve mantoda oluşan radyoaktivite sonucu ortaya çıkan radon gibi gazların salınımıdır. Diğer önemli bir kaynak ise mikrogöktaşları, güneş rüzgârı iyonları, elektronlar ve günışığının bombardımanı sonucu oluşan püskürtüm süreciyle gerçekleşir. Püskürtüm yoluyla salınan gazlar ya tekrar regolit içinde hapsolur ya da güneş radyasyon basıncı veya iyonize olmuşlarsa güneş rüzgârının manyetik alanı nedeniyle uzaya kaçar. Dünya üzerinden yapılan spektroskopik yöntemlerle sodyum (Na) ve potasyum (K) gibi elementlerin varlığı tespit edilmiştir. Radon–222 (²²²Rn) ve Polonyum-210 (²¹⁰Po) gibi elementler ise Lunar Prospector ‘un alfa parçacık spektrometresi ile tespit edilmiştir. Argon–40 (⁴⁰Ar), helyum-4 (⁴He), oksijen (O₂) ve/veya metan (CH₄), nitrojen (N₂) ve/veya karbon monoksit (CO), ve karbon dioksit (CO₂) Apollo astronotları tarafından yerleştirilen detektörler tarafından tespit edilmiştir.

Ay günü boyunca yüzey sıcaklığı ortalama 107 °C, Ay gecesi boyunca da ortalama -153 °C civarındadır.

The post Ay Hakkında Bilinmesi Gereken Bilgiler appeared first on TechWorm.

1- Kuzey Kore’de halkın internet kullanması kesinlikle yasaktır. Üniversite öğrencileri (bilim adamları) ile  devletin izin verdiği yetkili kişiler  Kwangmyong adlı verilen ve sadece ülke içinde yayın yapan web sitelerine erişebiliyor. İnternet ise tamamen devletin kontrolündedir.  Dış dünya ile herhangi bir bağlantı yoktur.

2- Turistik bir seyahatinizde Kuzey Kore’yi planladıysanız eğer bazı problemleri göze almanız gerekir. Kuzey Kore Hükümeti tarafından akredite edilmiş tur operatörleri aracılığıyla yılın belirli zamanlarında ülkeye 2000 kişi kadar yabancı ziyaretçi kabul edilmektedir. Seyahat öncesinde ülkeyi ziyaret edecek yabancılara Kuzey Kore’deki yasaklar ve kurallarla ilgili bir brifing verilip kuralların dışına çıkılmayacağına dair bir belge imzalatılmaktadır. Her yerde kafanıza göre fotoğraf çekmeniz yasak olduğu gibi sadece devletin size rehber olarak görevlendirdiği kişilerin gösterdiği yerlerde fotoğraf çekebilirsiniz. Haliyle çektiğiniz  fotoğrafları sürekli kontrol ettikleri için yasak olanları sileceklerdir. Eğer Kuzey Kore liderlerinin heykellerinden birini çekecekseniz, ayaklarını mutlaka fotoğraf karesine almanız gerekiyor. Yoksa başınız fena halde derde girebilir.

3- Kuzey Kore; Somali, Etopya gibi dünyada  yardıma muhtaç ülkelerin listesinde olan üçüncü dünya ülkesi konumundadır. Halkının yaklaşık %70’i açlık sınırında bulunuyor. Ekonomik olarak çöküş yaşayan ülkenin insanları arasında gelir farkı oldukça yüksek.

4- Ülkede askerlik süresi 3-5 yıl sürmektedir. Ülkede polis yoktur. Tüm işlere asker bakmaktadır. Halkın yüzde 40’ı orduda görev almaktadır. Tek hayalleri ebedi ve ezeli düşmanları Amerika’yı üretecekleri okyanus ötesi bir füzeyle yok etmektir. Bunun için zaman zaman Amerika’ya gözdağı için nükleer füze fırlatmaktan çekinmezler.

5- Ülkede ev sahibi  olmak nerdeyse mümkün değildir. Çünkü bütün evler devletin malıdır. Halk devletin belirlemiş olduğu evlerde ücretsiz kalmaktadır.

6- Otomobil vs. kullanmak  ise sadece devletin izin verdiği özel sınıfa sahip insanlar tarafından yapılır. Halkın şahsi araba alması yasaktır. Ülkenin yaklaşık binde biri şahsi araba kullanmaktadır. Halk genel olarak ulaşımı bisikletle veya yaya sağlamaktadır.

7- Yaklaşık %70’i ateist olan Kuzey Kore’de devletin belirlediği özel tarzda giyinmek ve saçınızı belrlenen kriterlere göre kesmek zorundasınız. Erkekler için 10, kadınlar için 20 farklı saç modeli bulunmaktadır. Bunlarda istediğiniz herhangi birini tercih edebilirsiniz. Ayrıca erkekler kot pantolon, kadınlar ise resmi bayramlar dışında minik etek giyemezler. Erkeklerin ülkenin başkanına benzer saç modeli yapması yasaktır.

8- Ülkede seçimler büyük bir coşku ile bayram havasında geçmektedir. Seçime tek parti girer ve iktidara %100 oy alarak gelir. Seçim boyunca ülkenin her yerinde kutlamalar yapılır.

9- Kuzey Kore halkı devlet tarafından Songbun adlı sistemle 3 ana sınıfa ve 51 kategoriye ayrılır ve her vatandaşla ilgili gizli bir dosya tutulur. Herkesin Songbun derecesi tüm yaşamını şekillendirir; işini, yaşam standartlarını, evliliğini, eğitimini, askerliğini, devletten aldığı hizmeti bu puanla belirler.Yurdışında akrabanızın olması puanınızın düşmesinde en büyük etkendir çünkü ajan olma ihtimaliniz yüksektir.Yurt dışına kaçmanın cezası ise ölümdür.Çok düşük puanlı kişiler ailesi ve çocuklarıyla beraber ömürboyu kamplarda ücretsiz çalışıtırılır.

10- Ülkede kafanızın estiği her yerde alışveriş yapamazsınız. Ülkede alışveriş yapmak için devletin izin verdiği yerlerde yapmak zorundasınız. Halk ile özel sınıfa tabi insanlar aynı yerde alışveriş yapamazlar. Özel sınıfa mensup insanlar için alışveriş merkezleri bulunur. Normal sıradan halk ise daha küçük yerlerde alışveriş yaparlar.

The post Kuzey Kore Hakkında Bilinmeyen 10 İlginç Bilgi appeared first on TechWorm.