Memelilerde kök hücrelerin iki yaygın tipi bulunur; blastokist evresinin iç tabakasından elde edilebilen embriyonik kök hücreler ve çeşitli dokularda bulunan yetişkin kök hücreleri.

Yetişkinlerdeki kök ve öncül (progenitör) hücreler vücudun onarımında görev alıp, erişkin dokuları yenileyebilme yetisine sahiplerdir. Gelişen bir embriyoda, kök hücreler özelleşmiş hücrelerin tümüne -ektoderm, mezoderm, endoderm- farklılaşabilirler ve ayrıca kan, deri, sindirim organları gibi organların da yenilenmesini sürekli kılarlar.

İnsanlarda günümüzde bilinen otolog erişkin kök hücre kaynakları şu şekildedir;

1- Kemik iliği kök hücreleri; kemikten (tipik olarak femur veya iliak krestden) mekanik bir işlemle ayrımları yapılabilir.

2- Yağ (adipoz) doku; liposakşın ile alınması ve saflaştırmaları gerekir.

3- Kan, donörden alıcıya kan bağışına benzer şekilde kanın içinden geçtiği ve kök hücrelerin süzüldüğü “ferez” aracılığıyla saflaştırmayla yapılarak elde edilir.

Kök hücreler ayrıca doğumdan hemen sonra umbilikal kord kanından da elde edilebilir. Bütün kök hücre tiplerinde kendinden (otolog) elde en az riski taşır ve bankalarda saklanılarak sonrası için kullanılabilirler. Ancak son çalışmalar kanser tedavilerinde otolog kök hücre kullanımının riskli olabileceğini de göstermektedir.

Günümüzde yüksek oranda değişkenlik gösterebilen kök hücreler, kemik iliği nakilleri gibi tıbbi tedavilerde yaygın olarak kullanılmaktadır. Bunun için hücre kültür ortamlarında yapay olarak yetiştirilmeleri ve bu ortamlarda kullanılacak hücre tipine göre (kas, sinir vb.) farklılaştırılmaları gerekmektedir. Embriyonik hücre hatları ve otolog embriyonik kök hücreler ise; terapötik klonlamayla oluşturulmakta ve gelecekteki tedavi yöntemleri için umut oluşturmaktadır. Kök hücreler hakkındaki araştırma ve bulgular 1960’larda Toronto Üniversitesindeki Ernest A. McCulloch ve James E. Till tarafından sağlanmıştır.

Bir hücrenin kök hücre olabilmesi için şu iki özelliği bulundurması gerekir:

Kendini Yenileme: farklılaşmamış safhasını sürdürerek, çok sayıda hücre bölünmesi yapabilme.

Yetkinlik: Özelleşmiş hücre tiplerine farklılaşabilme yetisi. Bu kuralcı açı; multipotent ya da unipotent öncül hücreler de bazen kök hücreyi tanımlasa da, kök hücrelerin herhangi bir olgun hücre tipine değişme yeteneği veren multipotent ya da unipotent özellikte olmalarını gerekmektedir. Bundan bağımsız olarak; kök hücre işlevinin bir geri-besleme mekanizmasıyla düzenlendiği de söylenmektedir.

Bir kök hücrenin pratikteki tanımı, işlevselliğidir; bir ömür boyu dokuları yenileme yeteneğine sahip hücreyi tanımlar. Örneğin, kemik iliği ya da hematopoetik kök hücreyi (HKH) tanımlayan bir deney, hücrenin naklini ve HKH’ler olmaksızın canlının korumasını belirleme yetisindedir. Bu durumda, bir kök hücre, yetkinliğini gösterir şekilde, yeni kan hücrelerini ve uzun vadede bağışıklık hücrelerini üretebilme yeteneğindedir. Ayrıca, nakil olan bir canlıdan, kök hücrelerin tekrar saflaştırılması mümkündür. Kök hücrelerin kendilerini-yenileme yeteneğini, HKH’ler olmaksızın yapılan nakiller göstermektedir.

Kök hücrelerin özellikleri, her bir hücrenin kendisini yenileme ve farklılaşma yeteneğine göre değerlendirildiği klonojenik test gibi in vivo yöntemlerle gösterilebilir.

Kök hücreler ayrıca, bulundurdukları özgül hücre yüzey belirteçlerine göre de saflaştırılabilirler. Ancak, in vivo hücre kültür ortamları, hücrenin aynı tutumu sergileyip sergilemeyeceğini belirsiz hale getiren şekilde hücrenin davranışını değiştirebilmektedir. Bu durumda, önerilen ergin hücre popülasyonlarının gerçekten kök hücreler olup olmadığı konusunda önemli tartışmalar bulunmaktadır.

Kaynak: Wikipedia

The post Kök Hücre Nedir? Kök Hücre Hakkında Kısa Bilgi appeared first on TechWorm.

Mitoz Bölünme Nedir?

Bir hücrenin bölünerek iki yeni hücre oluşturmasına mitoz adı verilir. Mitoz çekirdek bölünmesi (karyokinezis) ve sitoplazma bölünmesi (sitokinezis) olarak iki aşamada gerçekleşir. Bu aşamalar gerçekleşmeden önce hücre bölünmek için hazırlanır. Hazırlık evresi interfaz evresidir. Mitoz interfaz evresinden sonra profaz, metafaz, anafaz, telofaz evreleriyle ve sitoplazmanın bölünmesi ile sonuçlanır. Mitoz, hücre bölünmesi canlılığın devamı için şart olduğundan bütün hücrelerde görülür.

Mitoz bölünme her canlıda gerçekleşir. Vücut hücrelerinde meydana gelir. Bir canlının doğumundan ölümüne kadar her aşamada mitoz bölünme gerçekleşir. Kan, sinir, çizgili kas, üreme, retina hücrelerinde mitoz bölünme görülmez. Mitoz bölünme sonucunda ana hücreye benzer iki hücre meydana gelir. Bu çoğalma büyüme ve gelişmeyi sağlar ve vücutta onarıma neden olur.

Mayoz Bölünme Nedir?

Mayoz bölünme bir diploid (2n) hücrenin ilk hücresi bölünerek genelde gamet olarak adlandırılan haploit hücrelere (n) bölündüğü hücresel bir süreçtir. Mayoz bölünme erkek ve kadın cinsiyet (eşey) hücrelerinde görülür. Bölünme eşey hücrenin çekirdeğindeki kromozomlarda meydana gelir. Mayozdan önce hücre bölünmeye hazırlanır. Bu hazırlık, mitozdaki interfaz safhasına benzer. Mayoz bölünme, birbirini izleyen iki aşamada (Mayoz I, Mayoz II) gerçekleşir.

Mayoz I aşamasında; profaz I, metafaz I, anafaz I, telofaz I evreleri görülür. Bu evrelerde tetrat, sinapsis, krosing over (gen değişimi) olayları gözlenir. Mayoz I sonunda iki yeni hücre oluşur. Bu hücreler genetik yapı olarak birbirine benzemez ve kromozom sayıları ana hücrenin kromozom sayısının yarısı kadardır.

Mayoz II aşamasında; profaz II, metafaz II, anafaz II, telofaz II evreleri görülür. Bu evrelerde meydana gelen olaylar mitoz bölünmedeki olaylara benzer. Mayoz bölünme tamamlandıktan sonra dört yeni hücre oluşur.

Mayoz bölünme, eşeyli üreme yapan bütün ökaryot hücrelerde görülür. Mayoz bölünme üreme hücrelerinde gerçekleşir. Vücut hücrelerinde görülmez. Eşeysiz üreyen canlılarda, prokaryotlarda mayoz bölünmeye rastlanmaz. Mayoz bölünme neslin devamı için gerekli olan bölünmedir. Mayoz bölünme sonucunda dört hücre oluşur. Mayoz bölünme sonucunda kromozom sayısı yarıya iner. Erkekte sperm hücreleri, kadında yumurta hücreleri mayoz bölünmenin başlamasını sağlar.

Mayoz bölünme esas olarak neslin devamını sağlar. Mitoz bölünme ise büyüme, gelişme ve onarımı sağlayan hücre bölünmesidir. Her hücre hayatını devam ettirmek için bölünür. Eşeyli ya da eşeysiz üreme gerçekleştiren her canlı varlığın amacı budur.

Mitoz ve Mayoz Bölünme Arasındaki Farklar Nelerdir? (Kısaca)

Mitoz Bölünme

1. Bölünme sonunda iki hücre oluşur.
2. Diploid (2n) kromozomlu 1 hücreden, Dipliod (2n) kromozomlu 2 hücre oluşur.
3. Çok hücreli canlıların vücut hücrelerinde görülür.
4. Canlıların yaşamı boyunca gerçekleşir.
5. Kalıtsal devamlılığı sağlar.
6. Kromozomlarda parça değişimi olmaz.
7. Vücudun bütün doku ve organlarında görülür.
8. Çok hücreli canlılarda büyüme ve gelişmeyi, bir hücreli canlılarda da üremeyi sağlar.
9. Yeni hücreler kalıtsal olarak birbirinin aynısıdır.
10. Çekirdek ve sitoplazma bir kez bölünür.
11. Krossing-over olmaz.
12. Bölünme sonucu yeni oluşan hücrelerde kromozom sayısı aynı kalmıştır.
13. Sinapsis ve tetrat oluşmaz.

Mayoz Bölünme

1. Bölünme sonunda dört hücre oluşur.
2. Diploid (2n) kromozomlu 1 hücreden, Hapliot (n) kromozomlu 4 hücre oluşur.
3. Çok hücreli canlıların üreme ana hücrelerinde görülür.
4. Canlının üreme dönemi boyunca gerçekleşir.
5. Kalıtsal çeşitliliği sağlar.
6. Kromozomlarda parça değişimi olur.
7. Üreme organlarında görülür.
8. Çok hücreli canlılarda üreme hücrelerinin oluşumunu sağlar.
9. Yeni hücreler kalıtsal olarak bir birinden farklıdır.
10. Çekirdek ve sitoplazma iki kez bölünür.
11. Krossing-over olma olasılığı fazladır.
12. Bölünme sonucu oluşan yeni hücrelerde kromozom sayısı yarıya inmiştir.
13. Sinapsis meydana gelir ve tetratlar oluşur.

The post Mitoz ve Mayoz Bölünme Arasındaki Farklar Nelerdir? (Kısaca) appeared first on TechWorm.

Mitoz ya da mitoz bölünme, ana hücrenin bölünerek iki yeni hücre oluşturmasına denir. Mitoz yalnızca ökaryotik hücrelerde görülür ve çok hücreli canlılarda büyüme gelişme ve yaraların onarılmasını sağlar.

Genellikle ardından sitoplazma ve hücre zarının bölünmesi olan, sitokinez gelir. Bunun sonucu olarak, organelleri ve diğer hücre elemanları eş olan iki kardeş hücre oluşur. Mitoz ve sitokinez hücre döngüsünde M harfiyle gösterilen mitozu tanımlar. Çok hücrelilerde somatik hücrelerin oluşumu mitozla olurken, eşey hücrelerinin oluşumu mayoz denilen bölünme çeşidiyle olur. Çekirdeği olmayan prokaryotlarda hücreler, fizyon denilen bölünme yöntemiyle bölünürler.

Zigot oluştuktan sonra başlayan mitoz bölünme, organizma belli bir büyüklüğe erişinceye kadar tüm soma hücrelerinde ve bazı hücrelerde (kemik iliği vb.) hayat boyu devam eder. Mitozda her hücrenin çekirdeğinde kromozomlar kendini eşler. Eşler, ana hücrenin bölünmesiyle oluşan iki yavru hücreye verilir. Böylece ana hücreye benzeyen, diploid sayıda (2n) kromozomlu iki yavru hücre meydana gelir.

Mitoz da çekirdek bölünmesi karyokinez, sitoplazma bölünmesi sitokinez olarak tanımlanır.

Karyokinez başlangıçta interfaz ve sonrasında gerçek bölünme evreleri olan profaz, metafaz, anafaz ve telofaz olarak görülür. Mitoz, hücre bölünmesi sırasında genetik bilgiyi ikiye böler. Vücut hücrelerinde görülür. Bir hücrelilerde üreme, çok hücrelilerde büyüme ve gelişmeyi sağlar. Mitoz bölünmede kromozom sayisi sabit kalır(2n-2n n-n).Mitoz bölünmede 1 hücreden 2 hücre oluşur. Mitoz bölünmede kromozom yapısı değişmez. Kalıtsal bilgi aynen kalır.

Amitoz: Bakteri, amip, öglena ve kanser hücrelerinde görülür. Sitoplazma ve çekirdek içerisinde herhangi bir değişiklik olmadan hücrenin doğrudan bölünmesidir.

Endomitoz: Sadece çekirdek bölünmesi gerçekleşir. Sitoplazma bölünmez. Endomitoz çizgili kas hücremizde , paremesyumda polende görülür.

Bazı Temel Kavramlar

Kromatin iplik: Ökaryot hücrelerde ince uzun ip yumağı şeklindeki DNA ve proteinden oluşan yapıdır.

Kromozom: Hücre bölünmesi sırasında kromatin ipliklerinin kısalıp kalınlaşması ile oluşan yapıdır.

Kinetekor: Sentromerlerde bulunan iğ ipliklerinin bağlandığı özel proteinlerdir.

Sentromer: Kromozomların yaklaşık orta kısmında bulunan ince bölüm. Kardeş kromatitlerin birbirleri ile bağlandığı bölgedir.

Homolog kromozom: Biri anneden diğeri babadan gelen aynı özelliğin genlerini taşıyan büyüklük ve şekilleri aynı olan kromozomlardır.

Diploit hücre (2n): Homolog kromozom çiftlerini taşıyan hücrelerdir. Örnek: Tüm vücut hücreleri (somatik hücreler), Zigot, embriyo, eşey ANA üreme hücreleri diploit hücrelerdir.

Haploit hücre (n): Homolog kromozom çiftlerinden sadece birini taşıyan hücredir. Örnek: Üreme hücreleri (yumurta ve sperm hücreleri), Erkek arı hücreleri, bakteriler haploit hücrelerdir.

Hücre Döngüsü ve Mitoz Evreleri

Mitoz, hücre döngüsünün bir parçasıdır. Hücre döngüsü oldukça uzun olan interfaz evresi ile kısa bir bölünme evresinden oluşur. Mitotik evre (M) evresi çekirdek bölünmesi ve sitoplazma bölünmesinden meydana gelir.

Karyokinez ve Sitokinez

Mitoz bölünmede kromozomların ikiye ayrılmasını sağlayan çekirdek bölünmesine karyokinez denir. Karyokinez ilk olarak interfaz evresi şeklinde ve daha sonra ise gerçek bölünme şeklinde profaz, metafaz, anafaz ve telofaz olarak 4 evre şeklinde görülür. Telofazdan sonra stoplazmanın ikiye ayrılması olayına ise sitokinez denir. Hücre bölünmesi sırasında gerçekleşen stoplazma bölünmesidir. Diğer bir tabirle stoplazmanın boğumlanarak ayrılması sürecine sitokinez denir. Sitokinez bitkilerde telofaz evresinde başlar, hayvanlarda ise anafaz evresinde başlar. Telofazın başlangıcından itibaren iki yeni hücrenin oluştuğu ana kadar geçen süre 30-60 dakikadır. Bitkilerde orta lamel ile hayvanlarda ise boğumlanarak gerçekleşir.

İnterfaz: Mitoz evresi hücre döngüsünün görece çok kısa bir parçasıdır. Döngünün büyük kısmını oluşturan evre, hücrenin kendisini bölünmeye hazırladığı interfaz evresidir.

İnterfaz G1, S ve G2 olmak üzere üç evreye ayrılır. G1 evresinde ATP sentezi, organel sayısı ve protein sentezi artar. S evresinde DNA eşlenmesi tamamlanır. G2 evresinde hücre, bölünme hazırlığını tamamlar. Hızlı çoğalan bir insan hücresinde hücre döngüsü 24 saatte tamamlanırken embriyo hücresinde 30 dakikadan az, maya hücresinde 90 dakika, bakteri hücresinde 20 dakika gibi kısa sürede tamamlanabilir.

a) G1 Evresi

• Bu evrede RNA, ATP ve protein sentezler.
• DNA sentezi yoktur.
• Organel sayısı artır.
• Hücre belli bir büyüklüğe erişir.

b) S Evresi

• Protein sentezi en yüksek düzeydedir.
• RNA sentezi devam etmektedir.
• DNA’nın kendisini eşlediği evredir.

c) G2 Evresi

• RNA ve protein sentezi devam eder.
• DNA sentezi durmuştur.
• ATP sentezi gerçekleşir.
• İnterfaz evresinin sonunda mitoz bölünmenin stoplazma bölünmesi sitokinez başlar.

Profaz: İnterfazda eşlenmiş durumdaki kromatinler kısalıp kalınlaşarak kromozoma dönüşürler. Çekirdek zarı, çekirdekçik ve organeller eriyerek tamamen kaybolur. Kromozomlar ekvatoral bölgeye hareket etmeye başlarlar.

Metafaz: Kardeş kromotitler ekvatoral düzlemde bir çember gibi, bazen de karışık olarak ekvatoral düzlem üzerinde dizilirler ve sentrozomlar interfazda oluşturmuş olduğu iğ ipliklerini kromozomlara doğru göndermeye başlar. Hücrenin ortasında hafif boğumlanma olur. İğ iplikleri kardeş kromatitlere tutunur. Kromozomların en net görüldüğü safhadır.

Anafaz: Kromozomlardaki sentromerlerin aynı anda ikiye bölünmesiyle kardeş kromatitler tam olarak birbirinden ayrılır. Kardeş kromatitler sentromerleriyle iğ ipliklerine tutunarak zıt kutuplara doğru çekilir. Anafaz evresi kardeş kromatitlerin zıt kutuplara ulaşmasıyla tamamlanır.

Telofaz: Profaz evresinde eriyen çekirdek zarı, çekirdekçik ve organeller yeniden oluşmaya başlar.Kutuplara çekilen kromatitler çekirdek zarının içine girerler.Kısaca bu evrede Profazda olan her şeyin tam tersi olur.Bu evreden sonra sitoplazma bölünmesi gerçekleşir.

Sitokinez (Sitoplazma Bölünmesi): Çekirdek bölünmesi (karyokinez) gerçekleştikten sonra hayvan hücreleri ortadan boğumlanarak, bitki ve diğer çeperli ökaryotik hücreler ise orta lamel (ara lamel) ile bölünerek iki yeni hücre oluşturur.

Hayvan Hücresindeki Sitoplazma Bölünmesi: Hücrenin ekvator bölgesinde dıştan içe doğru meydana gelen bir boğumlanma ile başlar. Bu boğumlanma sitoplazmayı ikiye ayırıncaya kadar devam eder. Yeni hücreler eşit veya eşit olmayan büyüklüktedir. Fakat genetik materyal bakımından her iki hücre de aynı genetik yapıya sahip, kromozom sayıları eşittir.

Bitki Hücresindeki Sitoplazma Bölünmesi: Bitki hücresinde hücre çeperi bulunduğundan boğumlanma görülmez. Hücrenin ortasında orta lamel (ara lamel) denilen ara plak oluşumu başlar. Orta lamel hücrenin çeperine ulaşıncaya kadar büyür ve kalınlaşır. Böylece sitoplazma içindeki yapılar hemen hemen eşit olacak şekilde ikiye ayrılır. Zamanla orta lamel iki yavru hücrenin faaliyeti sonunda normal hücre çeperi halini alır. Sitoplazmanın da bölünmesiyle aynı genetik bilgiye sahip iki yavru hücre oluşur.

Mitoz Bölünmenin Özellikleri Nelerdir

• Mitoz bölünmenin en genel özelliği bütün canlılarda olması ve 2n kromozomlu vücut hücrelerinde görülmesidir.
• Mitoz bölünme sonucu oluşan iki hücre aynı kalıtsal bilgiye (DNA’ya) sahip olur ve bu nedenle birbirinin tıpa tıp aynısıdır.
• Mitoz bölünme sonunda 2n kromozomlu bir hücreden 2n kromozomlu iki hücre oluşur.
• Mitoz bölünmenin bir diğer en önemli özelliği zigotun oluşumundan, ölüme kadar devam etmesidir.
• Mitoz bölünme kalıtsal özellikleri değiştirmeden türün devamını sağlar.
• Mitoz bölünme, çekirdek bölünmesi ve sitoplâzma bölünmesi olarak iki aşamada gerçekleşir.
• Mitoz bölünme başlamadan önce hücre bölünmeye hazırlık dönemi (interfaz) geçirir.
• Ayrıca mitoz bölünme sonucu oluşan hücrelerin kromozom sayısı değişmez, sabit kalır.
• Tek hücrelilerde çoğalmayı, çok hücrelilerde büyümeyi, gelişmeyi ve ölen hücrelerin yenilenmesini sağlar.

Hayvan ve Bitki Hücrelerinde Mitoz Bölünme Farklılıkları

• Hayvan hücrelerinde sitoplazma boğumlanarak bölündüğü halde bitki hücresinde orta lamel (ara lamel) oluşumuyla gerçekleşir.
• Bitki hücresinde iğ ipliklerini sitoplazma hazırlarken hayvan hücrelerinde bunu sentrozomlar yapar.

Kaynak:

https://tr.wikipedia.org

The post Mitoz Bölünme Nedir? Hücre Döngüsü ve Mitoz Evreleri Nelerdir? appeared first on TechWorm.